معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٤٧ - گزارش اجمالى ديدگاه استاد معرفت

سه نوشته در باب صحابه رسول الله تأليف كرده‌اند: اثر اول‌ تفسير و مفسران‌ كه در سال ١٤١٨ ق به چاپ رسيد. دوم: تفسير اثرى جامع‌ كه در سال ١٤٢٥ ق به زيور طبع آراسته شد و سوم جزوه درس ايشان در مركز جهانى علوم اسلامى كه در سال ١٤٢٥ ق و همزمان با كتاب‌ تفسير اثرى‌ تحرير شده است. محور مبحث‌هاى اين مقاله با بهره‌گيرى از اين منابع است. ضمناً يادآور مى‌شوم چون در برخى جزوات اشكالاتى بر نظرات ايشان مطرح شده است، در توضيح نظرات استاد به پاسخ اهم آن‌ها توجه مى‌شود.

گزارش اجمالى ديدگاه استاد معرفت‌

حضرت آيت‌الله معرفت در مورد نقش صحابه در تفسير بر چند نكته تأكيد دارند كه قبل از تفصيل، اجمال آن را در شش بند ذكر مى‌كنم:

١. در عنوات صحابى نه ملاقات يك لحظه‌اى پيامبر و نه طول مصاحبت، معيار صحت اطلاق اين عنوان نيست. بلكه اين عنوان زيبنده كسانى است كه آينه‌دار كمالات و دانش و معنويت پيامبر باشند و پس از ارتحال او از جاده صواب منحرف نشده باشند.

٢. پيامبر اكرم (ص) در كنار همه وظايف خود، بر اساس مفاد آيه «نَفْر» به تربيت گروهى ويژه از پيروان خود اهتمام كرد كه وظيفه تبليغ و نشر معارف اسلامى را در زمان حضور و پس از ارتحال ايشان بر عهده گيرند. اين گروه حواريون آن حضرتند كه از صف ديگر پيروان جدا شده، بيشترين اعتماد پيامبر براى حفظ و گسترش مفاد دين بر آنان است.

در اين ميان حضرت اميرالمؤمنين (ع) هر چند جزو اين گروه است، اما مقام مرجع را ايفا مى‌كند، به اين معنى كه در صورت اختلاف صحابه در موضوعى علمى و دينى، نگاه‌ها متوجه ايشان مى‌باشد. بنابراين اختلاف احتمالى ميان صحابه در زمينه تفسير قرآن با مرجعيت حضرت‌ على‌ (ع) مرتفع مى‌شود.

٣. مشهورترين صحابه جليل‌القدرى كه نقش گسترش و ترويج معارف دين‌