معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٩٨ - ٧ علوم قرآنى

در اين موضوع، آغاز مى‌شود. پس از آن در نُه فصل مباحث علوم قرآنى عرضه مى‌شود. پديده وحى، نزول قرآن، جمع و تأليف قرآن، قاريان و قرائت‌هاى هفت‌گانه، نسخ در قرآن، محكم و متشابه، وجوه و نظاير در قرآن، اعجاز قرآن و دفع شبهه تحريف، عناوين فصل‌هاى كتاب است.

اين تأليف به دليل جامعيتش در پرداختن به مباحث علوم قرآنى و فارسى‌بودن نوشتار و نيز به دليل بيان استدلالى، مورد توجه مجامع دانشگاهى كشور و غالب قرآن‌پژوهان فارسى زبان قرار گرفت.

استاد معرفت در اين تأليف و در پاسخ به كسانى كه معتقدند قرآن در زمان پيامبر اكرم (ص) جمع‌آورى شده است و با سبك نقد فقهى روايات مربوط به جمع و تأليف قرآن، تمام ادله تاريخى را مردود اعلام كرده‌اند، و معتقدند:

مسأله جمع‌آورى قرآن موضوعى تاريخى است و شواهد تاريخى فراوان مبنى بر «تدوين مصحف رسمى» پس از ارتحال پيامبر اكرم (ص) و عدم وجود حتى يك شاهد و نقل روايى در منابع معتبر راه را بر استبعادهاى عقلى بسته است و صحيح‌ترين راه برخورد با روايات جمع‌آورى قرآن، همانا برخوردى است كه با ديگر روايات تاريخى به‌عمل مى‌آيد.

آيت‌اللّه معرفت در اين تأليف خود همسو با استاد خود حضرت آيت‌اللّه العظمى‌ خويى‌ (ره) و گروهى ديگر از محققان، اعتقاد دارند كه نسخ اصطلاحى در قرآن بسيار محدود است. هر چند در تعداد اين موارد با مرحوم‌ خويى‌ اختلاف دارند. معظم‌له سپس به نوع ديگرى از نسخ به نام «نسخ مشروط» قايل شده‌اند به اين معنا كه برخى از آيات، تابعى از شرايط فرهنگى اجتماعى مى‌باشند؛ به اين معنا كه آيه در شرايط ويژه‌اى فعليت دارد، اما با تغيير آن شرايط، منسوخ شده و آيه ديگرى كه حكم اين آيه را رفع مى‌كند، فعليت مى‌يابد. سپس با تغيير شرايط و بازگشت شرايط اوليه، مجدداً آيه منسوخ‌

فعليت مى‌يابد.