معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٩٥ - فقاهت و قرآنپژوهى

فقاهت و قرآن‌پژوهى‌

آنچه تا اينجا گزارش كردم، نشان از احاطه استاد معرفت بر قرآن و علوم قرآنى دارد، و البته قرآن‌پژوهى منزلت والايى است، انس با قرآن به عنوان كلام الهى، همنشينى و مصاحبت با حضرت بارى و اصلى‌ترين منبع شناخت احكام و معارف الهى است.

ولى متأسفانه اين كتاب و كلام الهى در جامعه اسلامى مهجور و حتى در مجامع علمى مسلمانان، جايگاه شايسته و بايسته خود را نيافته است؛ به‌گونه‌اى كه انگار مفسر قرآن و محقق علوم قرآنى نمى‌تواند و يا نبايد در ابحاث فقهى وارد شود، به همين جهت اگر نوادرى از فقيهان به مباحث قرآنى پرداخته‌اند، تحت فشار كژانديشان و كوته‌فكران در نيمه راه منصرف شده‌اند، داستان غم‌انگيز تفسير البيان‌ آيت‌الله‌ خويى‌ نمونه‌اى از آن است.

مرحوم آيت‌الله معرفت گر چه به عنوان محقق پرآوازه علوم قرآنى شناخته شده بود و بعد فقهى و اجتهادى دانش وى تحت‌الشعاع آن قرار گرفته بود، اما در مسايل فقهى هم داراى مكتب و روش ويژه‌اى بود كه او را از بسيارى از معاصرانش ممتاز مى‌ساخت.

دريافت او از فقه و فقاهت، در ادامه شيوه‌اى بود كه محييان و مصلحان بزرگ دوره‌هاى اخير پيش گرفته بودند و راه تطبيق احكام با مقتضيات زمان و مكان را در گرو فهم و درك درست آن مى‌دانستند.

در ويژه‌نامه‌اى كه به مناسبت سالگرد رحلت امام‌ خمينى‌ براى مجله كيهان انديشه طراحى كرده بوديم، از ايشان هم تقاضا كرديم موضوعى را انتخاب كنند و در آن طرح شريك باشند. حضرت آيت‌الله معرفت موضوع «واقع‌نگرى در بينش فقهى امام» را پيشنهاد كردند و ما هم استقبال كرديم. ايشان در پيشانى بحث، پس از توضيحاتى درباره «تابعيت احكام شرعى از مصالح واقعى» به مناسبت، از توانايى فقيه نيز اين چنين سخن به ميان آورده‌اند:

فقيه توانا كسى است كه با ديد واقع‌بين، مسايل روزمره را بررسى كند و با اين ديد واقع‌نگرانه، به سوى منابع فقهى و مدارك اوليه فقه، رو آورد