معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٦٦ - حجيت و اعتبار قول صحابى در تفسير

امتياز ويژه او آنكه شاگرد اميرمؤمنان است، او بارها مى‌گفت عمده آن‌چه از تفسير ياد گرفته‌ام از على بن ابى‌طالب‌ (ع) است.[١]

بنابراين مدار بحث حضرت استاد معرفت بر گروهى از خصيصان پيامبر و شاگردان و ارادتمند و مواليان‌ على‌ (ع) است كه با پذيرش مرجعيت مولاى متقيان، به گسترش و نشر معارف قرآنى اهتمام ورزيده‌اند. اين گروه محور بحث در حجيت و اعتبارند. حجيت نه به معناى تشريع و تبيين، بلكه به معناى ارزش و اعتبار فهم و درايت آن‌ها به عنوان يكى از ميراث‌هاى ارزشمند علم تفسير كه به دليل نزديكى اين گروه از مفسران به عهد نزول و يا استفاده از پيامبر اكرم (ص) داراى تجارب ارزنده‌اى در فهم مراد جدى خداى متعالند.

صحابه مفسر در نظر استاد معرفت، مسئول پخش و گسترش علوم و معارف اسلامى‌اند؛[٢] نه آنكه اين گروه در تشريع و يا تبيين قرآن به معنايى كه قبلًا به عرض رسيد، دخالتى داشته باشند. پيامبر در زمان حيات پُر بركت خود تمامِ مسئوليت آموزش تازه مسلمانان را به‌طور مستقيم بر دوش نمى‌گرفتند، بلكه گروهى از صحابه را مسئول آموزش و تعليم ديگران كرده بودند؛ به‌طور طبيعى اين وضعيت پس از ارتحال آن حضرت ادامه مى‌يابد.

اين گروه از صحابه و همچنين تابعان آن‌ها، به عهد نزول وحى نزديك‌تر و از اسباب نزول آگاه‌تر و مفاهيم لغوى و اصطلاحات رايج در عهد رسالت را بهتر درك مى‌كردند؛ زيرا به عرب معاصر دسترسى بيشترى داشتند و نيز احاديث منقول از پيامبر اكرم (ص) و اقوال صحابه را واقف بودند. اينان يكى از مهم‌ترين ذخاير علمى در تفسير قرآنند كه استفاده از آنان يك ضرورت غيرقابل انكار است.[٣]

[١] . ر. ك: التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٩٨.

[٢] . التفسير و المفسّرون، ج ١، ص ٢٠٣ و ترجمه آن، ج ١، ص ١٨٧؛ تذكر: عبارت« مسئوليت‌پخش و گسترش» به‌طور صريح در ترجمه كتاب آمده است. حضرت استاد ترجمه را با اضافات و اصلاحات چاپ كرده‌اند؛ التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٩٨ در اين بخش به واسطه بودن صحابه بين پيامبر و مردم تأكيد شده است.

[٣] . ر. ك: التفسير و المفسرون، قيمة تفسير التابعى، ج ١، ص ٤٢٤؛ التفسير الاثرى الجامع، ج ١، صص ١٠٦- ١٠٥.