معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦٩ - مقدمه

باشيم؟ چون بزرگى و كوچكى گناه به حجمش نيست، گناه، تمرّد است. لذا از اساتيد مى‌خواستيم مثالى بزنند براى گناه صغيره و نمى‌توانستند.

اين كبائر كه در آيه آمده است:

الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبائِرَ الْإِثْمِ وَ الْفَواحِشَ إِلَّا اللَّمَمَ‌[١]

يعنى‌ الكبائر التى هى الاثم‌، اين اضافه بيانى است نه تبعيضى. بنابراين شما نمى‌توانيد يك گناه صغيره پيدا كنيد. اين مسأله را ما دنبال كرديم و مقاله مفصلى هم در تعليقه كتاب‌ قضا مرحوم‌ آقا ضياء نوشتيم به همراه ١٥ مقاله ديگر. آقايان به «الااللمم» تمسك مى‌كنند و مى‌گويند معناى لمم گناه صغيره است. در حالى‌كه معناى لمم اين است كه گاهى از انسان ناخودآگاه كارى سرمى‌زند و به محض توجه، پشيمان مى‌شود. مثلًا بين صحبت ناگهان كلامى از دهانش خارج مى‌شود، اما بلافاصله مى‌گويد به من چه كه راجع به فلانى اين حرف را زدم. اين غيبت است، اما از دستش در رفته. روايت مى‌گويد مؤمن طورى است كه از روى قصد و روى عمد گناه نمى‌كند، اما ممكن است ناخودآگاه در گناه بيافتد. البته همين هم گناه است. چون آن لجام لازم را نزده، ولى چون از قصد و تعمّد نبوده و زود پشيمان مى‌شود، خداوند چشم‌پوشى مى‌كند.

ما از اوّل در اين مسائل سعى مى‌كرديم بفهميم و اگر جواب كافى به دست نمى‌آورديم، خودمان مى‌رفتيم دنبال جواب، چه در فقه و چه در علوم قرآنى، چون اين دو رشته با هم پيوند خورده‌اند. مثل همين مسأله صغيره و كبيره كه هم فقهى است و هم قرآنى. لذا از ابتداى تحصيل به اين دو رشته علاقه وافر داشتم و تحقيقات و مقالات من در اين دو رشته است. دوستان را هم به همين روش تشويق كرده‌ام كه اساساً به همه چيز با ديد شك بنگرند. چون تمام دستاوردهاى علمى والا، از شك و ترديد ايجاد شده است. اين شك است كه انسان‌ها را به سوى تحقيقات ارزشمند سوق مى‌دهد. حتى از شبهات ديگران بايد استقبال كرد. چون بسيارى از مسائل مورد غفلت است، اما بعد از شبهه‌

[١] . نجم، آيه ٣٢.