معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٢٧ - بخش دهم

شانزده مقدمه را مطرح مى‌كند. وى قبل از مقدمات مذكور، طى مقدمه‌اى كوتاه به موضوع اعجاز قرآن، اهميت، اعجاز بيانى در عصر نزول و ... اشاره مى‌كند.

مقدمات مذكور چنين است:

١. الاعجاز فى مفهومه‌: ضمن واژه‌شناسى، امتياز قرآن را جمع اعجاز بودن با كتاب تشريع بودن‌

٢. التحدى فى خطوات‌: مى‌گويد تحدى به «همه وجوه اعجاز بر مى‌گردد».

٣. سرّ الاعجاز: وجود اعجاز در آراى مختلف را مى‌شمارد كه در مجموع ده وجه است.

به خاطر فصاحت و بلاغت؛ اسلوب بديع و سبك جديد (نه شعر نه نثر)؛ نظام صوتى شگفت‌آور؛ معارف والا، تشريعات حكيمانه؛ برهان ساطع؛ اشارات علمى، استقامت در بيان و سلامت از تناقض؛ عجز بيرونى.

٤. آراء و نظرات عن اعجاز القرآن‌؛

اولًا فى دراسات السابقين‌: آراى چهارده نفر را مطرح مى‌كند.

ثانياً فى دراسات اللاحقين‌: نظر ده نفر را بيان مى‌كند.

٥. القول بالصرفة: به نظر آخر در سر اعجاز (عجز بيرونى) مى‌پردازد و اينكه برخى منظور از اعجاز را «منصرف كردن مردم از آوردن مانند قرآن توسط خداوند» مى‌دانند. در اين جا به حقيقت مذهب صرفه (تفاسير سه‌گانه آن، طرح و بررسى ده ديدگاه) مى‌پردازد. و با عنوان‌ مناقشة القول بالصرفه‌ به دلايل مذكور پاسخ مى‌دهد و البته پرده از انگيزه قائلان به صرفه هم برمى‌دارد. وى معتقد است: در كلام چيزى وجود ندارد كه با قرآن همسانى كند.

٦. الاطراد من روائع البديع‌، انما يعرف ذا الفضل من العلم ذووه‌ از ديگر عناوين اين قسمت است. وى به گواهى اهل فن در مورد اعجاز، به بيان دليل، مى‌پردازد و در ادامه با سه دليل به رد شبهه صرفه‌ دحض شبهه الصرفه‌ روى مى‌آورد:

الف. مخالفت صرفه با ظاهر تحدى كه بر مباهات قائم است و مباحاتى نيست بر صانعى كه بر ديگران، غير از سلطه صانع بودن، مميزه‌اى ندارد.