شما از كسانى نباشيد كه زندگى منهاى خدا را براى خودشان انتخاب مى‌كنند. نتيجه اين مى‌شود كه خود را فراموش مى‌كنند. در جامعه‌اى كه خدا نيست و انسانيت فراموش شده است، در آن جوامع برنامه‌ها به گونه‌اى تنظيم مى‌شود كه هيچ تناسبى با انسانيت ندارند و از شئون انسانيت خبرى نيست. اين معناى‌ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِه‌ است. علامه با اين بيان شيوا، ما را به اين نكته كه قرآن در تفسير، زبان خودش را دارد، هدايت كرد. از كجا اين زبان را به دست بياوريم؟ از خودش! ايشان مى‌گويد: چطور است كه‌ انزلنا القرآن تبيانا لكل شي‌ء قرآن براى هر چيزى تبيان است، ولى براى خودش نيست؟ پيغمبر گفته هر جا گير كرديد، به قرآن رجوع كنيد، اما اگر در قرآن گير كرديم به كجا رجوع كنيم؟ هم‌اكنون بنده در گير و دار تهيه يادداشت‌هايى در اين باره هستم و نخستين مقاله‌ام را درباره زبان قرآن به مجله «بينات» داده‌ام، تاكنون نزديك به پنجاه واژه قرآنى كه از اصطلاحات خود قرآن هستند و حتى به وسيله روايات هم نمى‌توان آن‌ها را فهميد، در آن گرد آمده است. علامه تصريح مى‌كند كه براى فهميدن اين‌ها سراغ روايت هم نمى‌شود رفت. زبان قرآن مخصوص خودش است، اما براى مقصود واقعى كه تفسير است، نه ترجمه! در حالى كه ترجمه بر مبناى عرف عام است. عرف خاصى در كار نيست، اما براى افاده مقاصد عاليه، اين زبان خاص خودش را دارد و در حوزه از ما خواستند و ما متوجه شديم كه بايد اين كار را در اين زمينه شروع كنيم.

كيهان‌فرهنگى: اينكه زبان متون دينى چيست؟ يك بحث كلامى است. اين‌ها كه فرموديد زبان عرفى است و زبان رياضيات، زبان دقى است. آن‌ها كه زبان اشاره را مطرح مى‌كنند، بحث تأويلات و بطون را پيش مى‌كشند، براى نمونه طعام در فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلى‌ طَعامِهِ‌[٢] را علم مى‌گويند. آن‌ها كه در كلام اين بحث را مطرح مى‌كنند، از اين زاويه به موضوع مى‌نگرند.

[١] . حشر، آيه ١٩.

[٢] . عبس، آيه ٢٤.