معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٩١ - مقدمه

قرآن. اما در فهم تعريف مجاز به اين كه‌ المجاز يصح سلب الحقيقه عنه‌ اشتباهى رخ داده است. زيرا اين سلب حقيقت به معناى فلسفى نيست. حقيقت فلسفى يعنى‌ الموجود بالعين‌، اما اين حقيقت يعنى‌ الموضوع له الاصل‌. زيرا وقتى از اسد، رجل شجاع اراده مى‌كند، باز حقيقت فلسفى و يك موجود حقيقى، مراد است نه وهمى. اگر قرآن را از مجاز خالى كنيم، يك سرى ظرايف و لطايف و هنر را از قرآن مى‌گيريم. قرآن از راه هنر بر عرب و دنيا چيره شده است. مثلًا آيه شريفه: يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ،[١] يك تعبير ادبى والايى است. سيد قطب‌ مى‌گويد: هنر قرآن اين است كه براى جمادات، همچون انسان، نطق و بيان و احساس خلق مى‌كند.

طنطاوى‌ هم در اين باره يك داستان نقل مى‌كند از دو استاد اديب كه يكى منكر اعجاز ادبى قرآن بوده است و ديگرى پيشنهاد مى‌كند. هر دو جمله‌هاى ادبى بسازند با اين مفهوم كه «جهنم آن‌قدر وسيع است كه هر چه پرش كنند باز هم جا دارد». مى‌گويد ما براى بيان اين معنا توانستيم در قالب‌هاى مختلف ادبى، ٣٠ جمله بسازيم اما در نهايت كه اين آيه را خواندم، همكارم از تعجب ماتش برد و اعتراف كرد كه اين كلام بشر نيست. مخالفان اعجاز در توجيه اين آيه مى‌گويند خداوند، روز قيامت به جهنم، قوه نطق مى‌دهد! و با اين حرفشان تمام زيبايى‌ها و لطافت‌ها را از بين مى‌برند. از اين مثال‌ها در قرآن بسيار است.

بينات: حضرت‌عالى يك بحث ابتكارى داريد به نام نسخ تمهيدى، منظور از اين نسخ چيست؟

استاد: نسخ تمهيدى به اين معنا است كه شارع مقدس براى مبارزه با برخى عادات غلط كه بين مردم جا افتاده، ابتدا حكمى را هماهنگ با جامعه، ترخيص مى‌كند، سپس عقب‌نشينى كرده و بنيان اين عادت غلط در جامعه را فرو مى‌ريزد. مثل آيه نشوز كه مى‌فرمايد:

وَ اضْرِبُوهُنَ‌[٢]

[١] . ق،، آيه ٣٠.

[٢] . نساء، آيه ٣٤.