معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٨٩ - مقدمه

البته بعضى از احكام شريعت پيشين ممكن است حسب تغيير نسخ شود:

وَ لِأُحِلَّ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ‌[١]

نوع ديگر نسخ به اصطلاح تدريجى است كه ما اسم آن را نسخ مشروط گذاشتيم و در واقع نسخ نيست. مثلًا مسلمانان در شرايط خاصى بايد در برابر تعرض دشمنان، سكوت مى‌كردند، بعد حكم ديگرى آمد كه:

فَمَنِ اعْتَدى‌ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى‌ عَلَيْكُمْ‌[٢]

يعنى اگر تعرضى كردند، فحشى دادند، تو هم مقابله به مثل كن. بعد از اين آيه آمد كه:

قاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفَّارِ[٣]

يعنى كفارى كه دور دست هستند را بكشيد. در مرحله بعد حكم جديدى آمد:

فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ‌[٤]

اين مى‌رساند كه مسلمانان شرايط متغير و تدريجى داشتند، لذا حكم بعدى ظاهراً، حكم سابق را نسخ مى‌كند. يعنى مسلمان حق ندارد وقتى كه قوت گرفت، نسبت به تعرض دشمنان، چشم‌پوشى كند. ما گفتيم اين نسخ مشروط است و بسته به شرايط است. هر وقت مسلمانان در حالت ضعف قرار گرفتند، بايد چشم‌پوشى كنند و اگر قدرت گرفتند اجازه تعرض ندهند.

بينات: آيا حكم شراب هم همين طور است؟

استاد: خير، شراب از اوّل ممنوع بود و هيچ آيه‌اى اجازه شراب خوردن نمى‌دهد. اين كه اوّل فرمود: لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى‌[٥] با تحريم مطلق منافاتى ندارد. اين تشريع تدريجى است و اين‌آيه به هيچ وجه نسخ نشده است.

[١] . آل عمران، آيه ٥٠.

[٢] . بقره، آيه ١٩٤.

[٣] . توبه، آيه ١٢٣.

[٤] . توبه، آيه ٥.

[٥] . نساء، آيه ٤٣.