معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٦٤ - حجيت و اعتبار قول صحابى در تفسير

وجود دارد. مفسران نامدارى همچون‌ شيخ طوسى‌ در تفسير تبيان‌ و طبرسى‌ در تفسير مجمع‌البيان‌ دو منبع نظرات صحابه و تابعان را در تفسير معتبر دانسته‌اند و در سراسر تفسير خود از اين دو بهره گرفته‌اند. گروهى از مفسران نيز تنها به نقل روايات منقول از معصومان و يا تفسير قرآن به قرآن روى آورده‌اند.

قابل ذكر آنكه؛ ميان نقل آيات و سنت و روايات معصومان و منابع ديگر دو فرق وجود دارد: تفاوت اول در ناحيه عصمت است، يعنى آن‌چه در منابع دسته اول (قرآن و سنت) آمده، قطعاً عين صواب است و بى‌ترديد بايد پذيرفت و در صورتى كه وجه صدور آن را نفهميم، علم آن را به اهلش واگذار كرده و نقول: آمنا به كل عند ربنا و آن را باطل نمى‌شمريم؛ اما در مورد منابع دسته دوم، صحابه و به طريق اولى تابعان را معصوم نشمرده و احتمال خطا در برداشت‌هاى آنان را منتفى نمى‌دانيم. حضرت استاد معرفت در اين زمينه تصريح مى‌كنند:

نظرات اصحابى در حوزه تفسير، اجتهاداتى از آن صحابى جليل‌القدر است و با ميزان زيركى و عمق بينش او در فهم مبانى اسلام و قرآن و با آنچه پيامبر به او ياد داده و فهمانده، ارتباط دارد. اين صحابه جليل‌القدر مجتهدانى هستند كه گاه خطا مى‌كنند و دائماً همراه با صواب و نظر درست نمى‌باشند، مگر آنكه معصوم باشند.[١]

ملاحظه مى‌فرماييد كه حضرت استاد ميان صحابه معصوم يعنى مولاى متقيان، حضرت‌ زهرا، حضرات حسنين (ع) با ديگر صحابه تفاوت قائل مى‌شوند و سخنان گروه اول را عين صواب دانسته و اما گروه‌هاى ديگر را با وجود جلالت قدر، ممكن‌الخطا مى‌شمرند. تفاوت دوم آنكه جايگاه منابع دسته اول، تشريع و تبيين دين در كنار تفسير و توضيح مرادهاى آيات قرآن است، اما منابع دست دوم صرفاً نقش كشف و فهم معانى و مرادها را ايفا مى‌كند. ديدگاه‌هاى علامه معرفت در اين زمينه در بخش اول مقاله «جايگاه اهل‌بيت در تفسير» بيان شد.[٢]

[١] . التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ١٠٠.

[٢] . ر. ك: صص ٥- ٣.