معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٢٣ - ٤ اهلبيت(ع) آگاهان به باطن آيات
عموم مفسران از آيه فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ[١] استحاله جهت و مكان داشتن خداوند را استفاده كردهاند. يعنى اگر خداوند به نماز خواندن مسلمانان رو به قبله فرمان داده، نه بدان معنا است كه خداوند در آن جهت قرار دارد، بلكه مصالحى ديگر نظير ايجاد همگرايى و همصدايى ميان مسلمانان به هنگام عبادت مدنظر بوده است. خداوند براى رفع اين شبهه، بلافاصله فرمود به هر سو روى كنيد، خداوند در همان جهت است. اما اهلبيت (ع) از اين آيه افزون بر اين نكته، استفاده كردهاند كه نمازهاى مستحبى را مىتوان به هر سو به جاى آورد و استقبال در آنها شرط نيست.[٢]
استاد معرفت در اين زمينه چنين آورده است:
وقد فهم الائمه (ع) امراً آخر ايضاً، استخرجوه من باطن الآيه، حيث تأويلها المستمر ... و انها تعني جواز التطوع بالنوافل الي حيث توجهت به راحلتك ... او اشتبهت القبله، فتصلّي الي اي الجهات شئت ... هكذا وجدنا صراحة الروايات الواردة عن ائمه اهلالبيت (ع)
.[٣]
قرآن كريم در آيه السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُما[٤] به بريدن دست دزد فرمان داده است؛ اما از ظاهر آيه به دست نمىآيد كه محل قطع دست كجا است و مثلًا از بازو، آرنج، مچ دست يا بن انگشتان بايد بريده شود. اين امر زمينهساز اختلاف ميان مفسران و فقيهان شد. بر اساس گزارشهاى تاريخى در زمان معتصم عباسى اختلاف بر سر اين امر با دستگيرى يك دزد چنان بالا گرفت كه او ناگزير شد فقيهان مشهور عصر خود از مذاهب مختلف و نيز امام جواد (ع) را حاضر كند. فقها عموماً بر بريدن دست دزد از مچ تأكيد داشتند. اما امام با استناد به آيه أَنَّ الْمَساجِدَ لِلَّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَداً[٥] چنين استدلال كرد كه كف دست جزو مواضع هفتگانه سجده است و اين مواضع و مساجد منحصراً
[١] . بقره، آيه ١١٥.
[٢] . وسايل الشيعه، ج ٣، صص ٢٣٩- ٢٢٥،« ابواب القبله».
[٣] . التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، صص ٢٥٨- ٢٥٧.
[٤] . مائده، آيه ٣٨.
[٥] . جن، آيه ١٨.