معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣١ - مصاحبه با آيتالله العظمى مكارم شيرازى

جنبه حكمت دارد، يعنى غالبى است و آن‌هايى كه جنبه علت دارد؛ يعنى دائر مدار علت است. علل مستنبطه داريم كه گاهى استنباط قطعى و گاهى استنباط ظنى است. بنابراين بايد علل منصوصه، مورد بررسى دقيق قرار گيرد تا حكمت از علت طبق آن اصطلاحى كه در اصول بوده جدا شود. همچنين مستنبطه قطعى را نيز از ظنى جدا كنيم. اگر ما در اين مسير پيش برويم، به عقيده من حد اعتدال را رعايت كرده‌ايم كه سبب پر بار شدن فقه و حل خيلى از مشكلات فقهى خواهد بود. به عنوان مثال ما در مورد مواد مخدر، حتى يك روايت يا آيه نداريم، ولى اگر نصوصى كه مربوط به مسكرات است را به دقت بررسى كنيم، خيلى خوب مى‌توانيم به نتيجه لازم برسيم. بنابراين اگر حد اعتدال رعايت شود، پايه‌هاى محكمى به دست مى‌آيد، و الا به افراط و تفريط دچار خواهيم شد و در نتيجه فقه دستخوش سليقه‌هاى شخصى مى‌شود كه نتيجه آن انحراف و از دست رفتن اصالت آن است.

حاج آقاى رشاد: آيا مقاصد الشريعه معادل علل الشرايع است؟

آيت‌الله مكارم شيرازى: ما علل الشرايع منصوص داريم و علل الشرايع مستنبط كه گاهى استنباط ظنى و گاه استنباط قطعى مى‌باشد.

حاج آقاى رشاد: خيلى از مواقع در روايات علل الشرايع روى جزئيات تأكيد شده است. مثلًا مى‌گوييم جهت‌گيرى فقه و نظام رفتارى اسلام به سمت عدالت است. حال اگر چيزى با عدالت ناسازگار بود چه بايد كرد؟

آيت‌الله مكارم شيرازى: القاى خصوصيت قطعيه از موارد جزئيه مى‌تواند بخش ديگرى از مقاصد الشريعه باشد. يعنى تمسك به القاى خصوصيت. القاى خصوصيت هم گاهى ظنيه و گاهى القاى خصوصيت قطعيه است. ما القاى خصوصيت ظنيه را نمى‌پذيريم، بلكه آنچه كه مورد پذيرش ما است، القاى خصوصيت قطعى است. به عنوان مثال: روزه، روحش مبارزه با هواى نفس است. حال اگر بعضى جزئيات تروك روزه رعايت نشود، ولى روح كلى كه مبارزه با هواى نفس است انجام شود، اين مطلوب است. لذا موارد اين‌چنينى را بايد در ذيل علل الشرايع منصوصه و مستنبطه به حساب آورد و موارد ظنيه‌