تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٣٠ - سوره الشورى(٤٢) آيات ٤٠ تا ٥٣
گروه موصوف بظلم و بغى لَهُمْ مر ايشان را است عَذابٌ أَلِيمٌ عذابى دردناك كه آن عذاب دوزخ است.
٤٣- وَ لَمَنْ صَبَرَ و هر كه شكيبايى ورزد و تحمل نمايد بر آزار ظلمه وَ غَفَرَ و درگذرد از مظالم ايشان و درصدد انتقام نباشد إِنَّ ذلِكَ بدرستى كه اين صبر و غفران از او لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ از كارهائيست كه معزوم و مجزوم است يعنى جماعتى كه موصوفند بكمال ايمان و مزيت احسان و قصد ايشان جزمست بر اين نوع كارها و آن را از جمله معزومات و ملزومات ميدانند چه همه كس را قوت اين نباشد كه جفا كشند و وفا كنند.
٤٤- وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ و هر كه را كه فرو مىگذارد خداى در وادى ضلالت و خذلان و نظر لطف و توفيق از او بازگيرد بسبب جحود و انكار او با وجود ادله باهره بر طريق حق يا آنكه حكم بضلالت او كند يا او را از طريق جنت گردانيده بچنگال عقوبت گرفتار سازد فَما لَهُ مِنْ وَلِيٍ پس نيست مر او را هيچ دوستى و ناصرى كه كار سازى او كند مِنْ بَعْدِهِ پس از فروگذاشتن خداى او را.
وَ تَرَى الظَّالِمِينَ و بينى تو اى بيننده ستمكاران را لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ آن هنگامى كه بهبينند عذاب را در روز قيامت يَقُولُونَ گويند در آن ساعت هَلْ إِلى مَرَدٍّ آيا هست بسوى شما بازگشتن بدنيا مِنْ سَبِيلٍ هيچ راهى تا برويم و در تدارك ما فات كوشيم، اين كلام را از غايت فزع و جزع گويند اگر چه دانسته باشند كه ايشان را رجوع بدنيا ممكن نيست.
٤٥- وَ تَراهُمْ و بينى ستمكاران را در آن روز يُعْرَضُونَ كه عرض كرده شوند عَلَيْها بر آتش دوزخ كنايه غير مذكوره بجهت وضوح است چه بديهى است كه كافران را بر آتش عرض خواهند كرد نه غير آن خاشِعِينَ در حالتى كه فروتنان و حقيران باشند مِنَ الذُّلِ از جهت خوارى و رسوايى يَنْظُرُونَ نگاه خواهند كرد بسوى آتش مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍ از نگريستن پنهان يعنى بجهت هول و هيبت آتش دوزخ زهره نداشته باشند كه در آن نيك نگاه كنند بلكه بكناره چشم در آن نگرند، و ابن عباس و مجاهد خَفِيٍ را بذليل تفسير كردهاند يعنى نگريستنى بر وجه مذلت و خوارى، و ضحاك گفته كه وقتى كه ايشان بدوزخ درآيند گاهى دزديده بملائكه نگرند و گاهى بعرش و گاهى بدوزخ، و نزد بعضى مراد بطرف خفى چشم دلست زيرا كه كافران نابينا محشور خواهند گشت پس بدل حال دوزخ را خواهند شناخت هم چنان كه نابينا در دنيا حالات مختلفه را درمىيابد، و صاحب كشاف گفته كه اين وجه خالى از تعسفى نيست وَ قالَ الَّذِينَ آمَنُوا و گويند كسانى كه ايمان آوردهاند در وقت مشاهده عقوبت كافران و خسران ايشان إِنَّ الْخاسِرِينَ بدرستى كه زيان كاران الَّذِينَ خَسِرُوا آنانند كه زيان كردند أَنْفُسَهُمْ در نفسهاى خود