٢٩- فَما بَكَتْ عَلَيْهِمُ‌ پس نگريست بر ايشان‌ السَّماءُ وَ الْأَرْضُ‌ زمين و آسمان يعنى بر فوت ايشان هيچ كس نگريست و آن را بحسابى نگرفت هم چنان كه بنقيض آن گويند كه فلان بكت عليه الشمس و القمر و كسفتا. آفتاب و ماه بفوت فلان بگريست و سياه گشت و در ميان اهل فرس شايع است كه بموت فلان آسمان و زمين بگريه درآمد و در و ديوار بگريست و اين بر سبيل تمثيل و تخييل است بجهت مبالغه در وجوب جزع و بكاى اشياء، مراد آنست كه حال ايشان نقيض حال كسيست كه فقد او در نظر مردم عظيم نمايد و در حق او گويند كه زمين و آسمان بر فوت او بگريه درآمد و در و ديوار بر مفارقت او بگريست، و بعضى گفته‌اند كه در كلام مضافى محذوفست و در اين تقدير است كه (فما بكت عليهم اهل السماء و الارض) يعنى هيچ كدام از اهل آسمان و زمين بر ايشان گريه نكردند بجهت آنكه ايشان مغضوب و مسخوط اهل زمين و آسمان بودند، و ميشايد كه مراد آن بود كه اهل آسمان و زمين بر ايشان رحم نكردند و طلب آمرزش براى ايشان ننمودند و بعضى بر آنند كه اين كنايت است از آنكه ايشان را در زمين هيچ عملى صالح نبود كه بآسمان مرتفع شود، و مؤيد اينست آنچه انس از حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت كند كه هيچ بنده مؤمن نباشد الا كه مر او را در آسمان دو در بود درى كه روزى او از آنجا فرود آيد و درى كه عمل او از آنجا بالا رود و چون اين بنده مؤمن وفات كند اين دو در از نزول رزق و عروج عمل محروم مانند و بدو بگريند، و نيز از عبد اللَّه عباس مرويست كه مؤمن چون فوت شود مصلاى او و محل عبادت و مصعد عمل و مهبط رزق او بر او گريه كنند، و در معالم آورده كه موسى عليه السّلام چون وفات كرد چهل صباح آسمان و زمين بر او بگريست، و چون حضرت امام حسين عليه السّلام شهيد شد آسمان بر او بگريه درآمد و از آن وقت هر شب بر او گريه ميكند و علامت گريه او اين است كه اطراف آفاق سرخ ميشود و گويند كه گريه آسمان همچون گريه آدميان است و سدى گفته كه‌

(لما قتل الحسين بن على عليهما السّلام بكت السماء عليه و بكائها حمرة اطرافها)

چون امام حسين عليه السّلام شهيد شد آسمان بر او گريه كرد و گريه او سرخى اطراف او است، و زرارة بن اعين از ابو عبد اللَّه عليه السّلام روايت كرده كه‌

بكت السماء على يحيى بن زكريا و على الحسين بن على اربعين صباحا و لم تبك الا عليهما

آسمان بگريست بر قتل يحيى بن زكريا و بر حسين بن على عليهما السّلام چهل صباح، گريه نكرد بر هيچكس مگر بر اين دو شخص گفتم يا رسول اللَّه بكاء او بچه طريق است فرمود كه‌

كانت تطلع حمراء و تغيب حمراء

در وقتى كه طلوع ميكرد و غروب مينمود سرخ بود، و در مصابيح القلوب مذكور است كه كعب الاحبار روزى اهل مدينه را از ملاحم و فتن روزگار كه در كتابها خوانده بود خبر داد و گفت عظيم‌ترين وقايع كشتن امام حسين عليه السّلام است و چنين خوانده‌ام كه آن روز كه وى را بكشند هفت آسمان خون بگريند گفتند ما هرگز نشنيده‌ايم كه آسمان بر كسى خون گريسته باشد گفت (ويلكم ان قتل‌