تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٤٣ - سوره الزخرف(٤٣) آيات ٢٠ تا ٢٩
دلائل منصرف بتقليد ساخته.
٢٤- قالَ بگو اى محمّد و حفص قال ميخواند بصيغه ماضى يعنى آن پيغمبر بعد از استماع اينكلام از ايشان گفت كه أَ وَ لَوْ جِئْتُكُمْ آيا متابعت پدران نادان خود ميكنيد و اگر چه آوردهام شما را بِأَهْدى يدينى راستتر و بهدايت نزديكتر مِمَّا وَجَدْتُمْ عَلَيْهِ از آنچه يافتهايد بر آن آباءَكُمْ پدران خود را، ايراد لفظ بِأَهْدى بجهت حسن تلطف است در استدعاى ايشان بحق و معنى مراد آنست كه اگر بالفرض آنچه شما دعوى ميكنيد حقست و موصل اهتداء من آنچه بشما آوردهام احق و اصوبست بطريق هدايت و رشاد و تبعيت آن اولى و اوجب، القصه ايشان بجهت رسوخ تقليد و فرط عناد و اقناط پيغمبر خود از نظر كردن و تفكر نمودن قالُوا گفتند در جواب پيغمبر إِنَّا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ بدرستى كه ما بدانچه فرستاده شدهايد بدان اى مدعيان نبوت كافِرُونَ ناگرويدگانيم.
٢٥- فَانْتَقَمْنا پس انتقام كشيديم مِنْهُمْ از اين مقلدان معاندان بعذاب استيصال فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ پس بنگر كه چگونه بود عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ سرانجام تكذيب- كنندگان، اين اشارتست بآنكه عاقبت محمود مر مصدقان راست كه اهل حقند؛ و چون حق سبحانه مذمّت تقليد فرموده و امر كرد باتباع دليل در عقب آن ذكر قصه ابراهيم نمود كه تابع حجت بود و موضح محجه و فرمود كه:
٢٦- وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ و ياد كن اى محمّد چون گفت ابراهيم خليل عليه السّلام بعد از خروج او از غار لِأَبِيهِ مر پدر خود را يعنى عم خود را آزر كه در تربيت و شفقت نسبت باو بمنزله پدر بود وَ قَوْمِهِ و مر گروه خود را كه بعبادت اصنام و كواكب مشغول بودند إِنَّنِي بَراءٌ بدرستى كه من بيزارم مِمَّا تَعْبُدُونَ از آنچه پرستش ميكنيد آن را پس خالق خود را از آن استثناء كرده فرمود كه:
٢٧- إِلَّا الَّذِي ليكن آن خدايى كه فَطَرَنِي پيدا كرد و بيافريد مرا فَإِنَّهُ پس بدرستى كه او سَيَهْدِينِ زود باشد كه راه راست نمايد مرا بتوفيق دادن در نصب ادله و بدانكه إِلَّا احتمال دارد كه متصل باشد بر تقدير تعميم ماء موصول در أولو العلم و غير آن، و احتمال صفت نيز دارد گاهى كه ماء موصوفه باشد و تقدير كلام اينكه اننى براء من آلهة تعبدونها غير الذى فطرنى و تسويف هدايت بجهت آنست كه فَهُوَ يَهْدِينِ كه در سوره شعراء واقع شده دالست بر- هدايت فعلى، پس تقدير جمع بينهما دلالت خواهد كرد بر استمرار هدايت در حال و استقبال ٢٨- وَ جَعَلَها و گردانيد ابراهيم كلمه توحيد يعنى كلمه طيبه لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ يا قول