او ميان ما بحق و فرود آوردن هر يك از ما بمنزلى كه فراخور اعمال ما است يا فرشتگان گويند كه شكر و سپاس مر خداى راست كه بر وفق فضيلت از براى ما مقامى و مرتبه‌اى تعيين فرموده، بدانكه حكمت در آنكه نزد ابتداى بيان خلق فرموده كه‌ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ‌ و در انتهاء نيز همين طريقه مرعى داشته فرمود كه‌ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ‌ آنست كه تا بندگان در ابتدا و انتهاء كارها طريقه حمد گذارى و سپاس دارى رعايت نمايند و عارف شوند بآنكه در مبدء و منتهى مستحق حمد او است نه غير او.

سورة المؤمن‌

كه سوره اولى است از حواميم در مكه نازل گشته، و ابن عباس و قتاده دو آيه را از آن مدنى ميدانند و آن آيه‌ إِنَّ الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّهِ‌ است الى قوله‌ لا يَعْلَمُونَ‌ و حسن بصرى آيه‌ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ بِالْعَشِيِّ وَ الْإِبْكارِ را مدنى دانسته زيرا كه فرض صلوة در مدينه متحقق گشته، و عدد آيات هشتاد و پنج است بعدد كوفى و شامى، و هشتاد و چهار حجازى، و هشتاد و دو بصرى، اختلاف در نه آيتست‌ حم‌ كوفى‌ كاظِمِينَ‌ غير كوفى‌ يَوْمَ التَّلاقِ‌ غير شامى‌ بارِزُونَ‌ شامى‌ بَنِي- إِسْرائِيلَ الْكِتابَ‌ مكى و كوفى و الْبَصِيرُ شامى‌ يُسْحَبُونَ‌ كوفى و شامى و كُنْتُمْ تُشْرِكُونَ‌ كوفى و شامى.

و از جمله اخبارى كه عموما دلالت ميكند بر فضل حواميم روايت انس مالك از حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلّم است كه حواميم زبور قرآنست، و در روايت ديگر آمده كه‌

لكل شي‌ء ثمرة و ثمرة القرآن حواميم هن روضات حسنات محصنات متجاورات فمن أحب أن يرتع فى روضات الجنات فليقرأ الحواميم‌

هر چيزى را ميوه‌ايست و ميوه قرآن حواميم است چه اين سوره‌ها روضهاى زيبا و معمورند كه متصلند بيكديگر هر كه خواهد در مرغزار بهشت چرا كند بايد كه حواميم بخواند و ابو هريره اسلمى از حضرت نبوى صلى اللَّه عليه و آله و سلّم نقل كرده كه هر كه خواهد كه در رياض جنت بچرد بايد كه حواميم را در نماز شب بخواند، و ابو بصير از امام ناطق جعفر صادق عليه السّلام نقلكرده كه حواميم ريحان قرآنست پس بر تلاوت و حفظ آن شكر نمائيد چه بتحقيق پيوست كه چون بنده مؤمن بقرائت حواميم قيام نمايد از دهن او بوى مشك اذفر و عنبر أشهب بيرون آيد، و حق سبحانه بر او رحمت كند و همه جيران و أصدقاء و معارف و ارحام او را از بركت تلاوت حواميم مستغرق رحمت خود گرداند و عرش و كرسى و ملائكه مقربين از براى او استغفار كنند. و از ابن عباس روايتست كه حواميم هفتند و ابواب دوزخ هفت كه آن جهنم و حطمه و لظى و سعير و سقر و هاويه و