و «خَبْط» حركت در بي راهه است و «شِماس» رميدن و فرار و «تَلَوُّن» تبدُّل و دگرگوني و «اعتراض» حركت بر خطي كه مستقيم نمی‌باشد ؛ گويا در شاخه‌های سير طولي اش ، در «عرض» حركت می‌كند (و به اين سو و آن سوي می‌رود) شتر نر سركش كج رو ، اين گونه راه می‌رود .[٧٩٦]

از اين سخن امام ١ تجسيم مراحل تغيُّر و تبدُّلي كه بر امّت در زمان حكومت عُمَر پديد آمد ، آشكار می‌شود و اينكه چگونه مردم به درد ناعلاجي مبتلا شدند كه آنان را از راهي كه می‌بايست در حيات ديني و سياسي و اجتماعي‌شان بپيمايند ، دور ساخت .

در مرحله نخست امام ١ می‌فرمايد : «فَمُنى الناس لَعَمْرُ الله بخَبْط» (به خدا سوگند ، مردم هدايت نايافته ، به بي‌راهه گرفتار آمدند) زيرا بعد از وفات پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم ناتواني كسي كه بر جايش نشست در همه قلمروها (ديني ، فرهنگي و ارشادي و حتّي سياسي) روشن شد ؛ چراكه براي رهايي از دشمنان سياسي خليفه اول ، سياست آن روزگار ، مرتدان و مخالفان سياسی حکومت را يک جبهه حساب

[٧٩٦]. شرح نهج البلاغه ١: ١٧١ ـ ١٧٣.