— بعيدتر از اين توجيه ، اين سخن است كه گفته شود : نهي و حبس و ضرب و منع ، با شخصيّتِ عمر همخواني و سازگاري ندارد . از آن جهت که وی خليفه مسلمانان و از صحابيان كِبار بود ، شأن او بالاتر و والاتر از اين است كه چنين اعمالي را مرتكب شود!

حقيقت غير قابل انکار اين است كه خليفه از ديرباز به سخت گيری و درشت خويي شهره بود ،[٣٧٣] و در زمان خلافت ابوبكر نيز بر همين خوي بود[٣٧٤] و چون هنگام خلافت ميدان را گشاده يافت ، تازيانه را به دست گرفت ؛ يكي را زد و ديگري را كيفر داد[٣٧٥] و سوّمي را به زندان افكند[٣٧٦] و چهارمي را تبعيد كرد .[٣٧٧] در آغاز خلافتش از خدا خواست كه قلبش را نرم سازد[٣٧٨] تا مردم را با تهذيب و ارشاد ، راهنمايي كند ، نه با تازيانه و زور!

مورّخان اشکال گوناگونی از عملکرد خليفه را آورده‌اند تا آنجا که در شرح نهج البلاغه ابن ابي الحديد آمده است كه در اخلاق عمر و سخنان وی ، زشتی

[٣٧٣]. مصنّف ابن ابي شيبه ٣: ١٧١، حديث ١٣٥٢؛ حياة الحيوان (دميري) ١: ٧١.

[٣٧٤]. سنن سعيد بن منصور ٥: ١٣٢، حديث ٩٤٢؛ مصنّف ابن ابي شيبه ٦: ٣٥٨، حديث ٣٢٠١٣؛ و جلد ٧، ص٤٣٤، حديث ٣٧٠٥٦؛ السنّة (خلال) ١: ٢٧٥، حديث ٣٣٧.

[٣٧٥]. تاريخ طبری ٢: ٢٧٠؛ شرح نهج البلاغه ١: ١٨١ (و جلد١٢، ص٧٥)؛ مآثر الانافة ٣: ٣٣٩؛ وفيات الأعيان ٣: ١٤، رقم ٣١٧.

[٣٧٦]. مصنّف ابن ابي شيبه ٥: ٢٩٤؛ مستدرك حاکم ١: ١٩٣، حديث ٣٧٤؛ تاريخ دمشق ٤٠: ٥٠١؛ معتصر المختصر ٢: ٣٨٠.

[٣٧٧]. مسائل الإمام احمد ١: ٤٨٩؛ طبقات ابن سعد ٣: ٢٨٥؛ الاستيعاب ١: ٣٢٦؛ الإصابه ٦: ٤٨٥، رقم ٨٨٤٥؛ تذكرة الحفّاظ ٢: ٦٠٩؛ فتح الباري ٧: ٤؛ التمهيد (ابن عبدالبر) ٩: ٨٩؛ الإصابه ٢: ٥٢١، رقم ٢٧٥٤.

[٣٧٨]. مصنّف ابن ابي شيبه ٦: ٥٦، حديث ٢٩٥١١؛ طبقات ابن سعد ٣: ٢٧٤؛ صفوة الصفوه ١: ٢٨٠.