واقع اين است كه ما از تفصيل در اين موضوع بي نيازيم جز اينكه روشن سازي نگرشمان در مسئله منع تدوين حديث ، ناچار ما را به بيانِ بُعد فقهي عُمَر می‌كشاند و مقدار مفرداتي كه او آوَرْد و مسائل فقهي مهمّي كه در آن‌ها از رأي محض و اجتهاد ، استفاده كرد .

اجتهاداتِ زير از آن‌هاست :

— عُمَر نماز تراويح را تشريع كرد و درباره آن گفت : «نِعْمَتِ البِدْعة هذه!» ؛ وَه! چه بدعتی است اين .[٥٣٢]

— در اذان صبح ، بندِ «الصلاة خيرٌ من النوم» (نماز بهتر از خواب است) را افزود تنها بدان جهت كه وقتی از يكي از صحابه آن را شنيد ، خوشش آمد .

در مقابل ، بندِ «حيَّ علی خير العمل» (بشتابيد به سوي بهترين اعمال) را از اذان حذف كرد به اين بهانه كه اين جمله ، مسلمانان را از جهاد باز می‌دارد .[٥٣٣]

— از گريه بر مُرده نهي كرد .[٥٣٤]

[٥٣٢]. صحيح بخاري ٢: ٧٠٧،‌ حديث ١٩٠٦؛ موطّأ مالك ١: ١١٤،‌ حديث ٢٥٠؛ تاريخ المدينه ٢: ٧١٣؛ طبقات ابن سعد ٥: ٥٩؛ تاريخ يعقوبي ٢: ١٤٠.

[٥٣٣]. اسباب و انگيزه‌های ديگري براي اين اضافه و حذف، وجود دارد‌ كه ما آن را در پژوهشي جداگانه با عنوانِ «الأذان بين الأصالة والتحريف» آورده ايم كه تاكنون دو جلد آن سامان يافته است و جلد اول با عنوان «حيّ على خير العمل الشرعيّة والشعاريّة» بارها در بيروت و قم چاپ شد؛ و نيز اين كتاب با عنوان «پژوهشي در اذان» به فارسي ترجمه و چاپ گرديد.

[٥٣٤]. صحيح بخاري ١: ٤٣٢،‌ حديث ١٢٢٦.

عايشه اين روايت را رَد می‌كند و می‌گويد: پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم نفرمود كه خدا مرده مؤمن را به گريه بستگانش بر او عذاب می‌كند،‌ ليكن فرمود: خدا بر عذابِ كافر ـ به گريه اهلش بر او ـ می‌افزايد؛ و در اين زمينه، قرآن بسنده است كه می‌فرمايد: وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْری؛ گناه هيچ كس را ديگري بر دوش نمی‌كشد.

بنگرید به،‌ صحيح مسلم ٢: ٦٤٢،‌ حديث ٩٢٩؛ سنن نسائي (المجتبي) ٤: ١٨،‌ حديث ١٨٥٨؛ مسند احمد‌ ١: ٢٣٧،‌ حديث ٢١٢٧،‌ و در ص٣٣٥،‌ حديث ٣١٠٣ به اسناد از ابن عبّاس نقل شده است،‌ و نيز آمده است كه: عمر زناني را كه بر رقيّه (دختر پيامبر) می‌گريستند،‌ كتك زد،‌ پيامبر او را نهي كرد؛ مستدرك حاکم ٣: ٢١٠،‌ حديث ٤٨٦٩.