اگر به تأثیر قولِ صحابي در احكام رجوع كنیم ، موارد بسيار فراواني را می‌يابیم[٥٥٤] یکی از آن‌ها حكم همين مسئله است ؛ زيرا مالك استدلالش ، بر سنّت نبودن سجده ، اين است كه عُمَر در حضور صحابه سوره نجم را خواند و سجده نكرد و هيچ كس زبان به اعتراض نگشود و از احدي از صحابه ، خلافِ آن نقل نشده است در حالي كه آنان مقصود شرع را بهتر می‌فهميدند و به اوامر شريعت بيشتر آشنا بودند .[٥٥٥]

دكتر محمّد سلاّم مدكور (پس از آنكه رواياتي را می‌آورد كه بيانگر جواز اجتهاد در عصر پيامبر است) می‌نويسد :

واقع اين است كه اين چيزها دلالت نمی‌كند كه كسي جز پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم ـ از آنجا كه به او وحي می‌شد ـ در آن عهد ، حق قانون‌گذاری داشته باشد ؛ زيرا بخشی از اين جزئيّات در حالات خاصّي صادر شد كه به جهت دوري مسافت يا ترسِ از دست رفتنِ فرصت ، رجوع به آن حضرت امكان نداشت ؛ و بعضي از اين قضاوت‌ها يا

[٥٥٢]. صحيح بخاري ١: ٣٦٤،‌ حديث ١٠٢٢؛ سنن دارمي ١: ٤٠٩،‌ حديث ١٤٧٢؛ سنن ابي داود ٢: ٥٨،‌ حديث ١٤٠٤.

[٥٥٣]. المبسوط (سرخسي) ٢: ٤؛ بدائع الصنائع ١: ١٨٠؛ نصب الرايه ٢: ١٧٨؛ و بنگرید به،‌ أثر الأدلّة المختلف فيها: ٣٥٥.

[٥٥٤]. به عنوان نمونه بنگرید به،‌ اثر الأدلّة المختلف فيها في الفقه الإسلامي: ٣٥٣ ـ ٤٣٣.

[٥٥٥]. همان،‌ ص٣٥٥ (به نقل از المغني ١: ٣٦١)؛ بداية المجتهد ١: ١٦٢ (متن از اين مأخذ است)؛ شرح زرقاني علی الموطّأ ٢: ٢٧.