رسيده است كه فرمود : «اكتبوا»[٤٢] (بنويسيد) ، «قَيِّدوا»[٤٣] (دانش را با نوشتن ماندگار سازيد) ، «اكتُب فَوَالذي نَفْسي بِيَده ما خَرَجَ مِنه إلاّ الحقّ»[٤٤] (بنويس! سوگند به كسي كه جانم به دستِ اوست جز حق از آن بيرون نيايد) ، «استَعِن علی حفظك بيمينك»[٤٥] (از دستت بر حافظه‌ات ياري بخواه) .

مانند اين سخنان بسيار است و ما نمی‌خواهيم در اين زمينه ، سخن به درازا كشد .

متن اول

حال كه اين مطلب روشن شد ، مناقشه در متن اول را با اين پرسش‌ها پي می‌گيريم :

چرا شبْ هنگام ، خليفه اول در بستر آرام نمی‌گرفت و پيوسته از اين پهلو به آن پهلو می‌شد؟

آيا از دردي می‌ناليد؟ يا چيز خطيري از امر خلافت و شئون مسلمانان ، او را بي قرار می‌ساخت و خواب را از چشمانش می‌ربود؟

پيش از اين ، سخن عايشه گذشت كه گفت : «آيا از دردي به خود می‌پيچي يا خبري [ناگوار] تو را رسيده است؟» و توجيه ابوبکر را در اين باره ، دريافتيم .

آيا اين تعليل كه خليفه بيان داشت «آن گونه كه برايم حديث كرده ، نباشد» درست است؟ و آيا تعليل او می‌تواند مجوزي براي سوزاندن آنچه را گرد آورده بود ، به شمار آيد؟

[٤٢]. صحيح بخاري ١: ٥٣، حديث ١١٢؛ صحيح مسلم ٢: ٩٨٨، حديث ١٣٥٥؛ سنن ترمذي ٥: ٣٩، حديث ٢٦٦٧.

[٤٣]. مستدرک حاکم ١: ١٨٨، حديث ٣٦٢.

[٤٤]. مستدرک حاکم ١: ١٨٧، حديث ٣٥٩؛ تقييد العلم: ٨٠ ـ ٨١؛ مسند احمد ٣: ١٦٢؛ سنن دارمي ١: ١٣٦، حديث ٤٨٤؛ جامع بيان العلم ١: ٧.

[٤٥]. سنن ترمذي ٥: ٣٩، حديث ٢٦٦٦؛ المعجم الأوسط ١: ٢٤٥، حديث ٨٠١ (و جلد ٣، ص١٦٩، حديث ٢٨٢٥).