موضع گيري در برابر احاديث (اجتهاد) سزاوار است يکسان باشد بعد از اينكه تلاش خلفا در زمينه سازی برای اجتهاد و گسترش آن و پافشاری بر آن روشن شد و معلوم شد که اين کار به جهت مشروعيت بخشی به آنان ـ به عنوان مجتهدانی که اعتراض بر فتاوا و نظرات آنان نارواست ـ بود .

اين امر می‌طلبد كه در احاديثِ روايت شده در اين سياق درنگ ورزيم تا به صدور و عدم صدور آن‌ها از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم اطمينان یابیم .

آيا همه تأويلاتِ مطرح شده ـ در فقه ـ صحيح است؟

آيا اين حديث که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم فرمود : «اختلافِ امّتم رحمت است»[٧٣٧] به معنايي كه از اين حديث برداشت می‌كنند ، درست است؟

اگر اين سخن درست باشد ، اين قول پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم را چگونه تفسير كنيم كه می‌فرمايد :

لا تَخْتَلِفوا ، فإنّ مَن كان قبلكم اخْتَلَفوا فَهَلَكُوا ؛[٧٣٨]

اختلاف مكنيد كه پيش از شما اختلاف كردند و هلاك شدند .

و اينكه می‌فرمايد :

سَتَفْتَرِقُ أُمّتي إلی نَيِّف وسبعينَ فرقةً ؛ فرقةٌ ناجيةٌ والباقي في النّار ؛[٧٣٩]

به زودي اُمّتم به هفتاد و اندي فرقه ، پراكنده می‌شوند ؛ يك فرقه اهل

[٧٣٧]. احكام القرآن ٢: ٣١٤؛ شرح النووي ١١: ٩١؛ الجامع الصغير ١: ٤٨،‌ حديث ٢٨٨؛ عجلوني در «كشف الخفاء ١: ٦٦،‌ حديث ١٥٣» می‌نويسد: بسياري از امامان اهل سنّت پنداشته‌اند كه اين حديث اصلي ندارد.

[٧٣٨]. صحيح بخاري ٢: ٣٤٩،‌ حديث ٢٢٧٩ (و جلد ٣: ١٢٨٢،‌ حديث ٣٢٨٩ (متن از اينجاست)؛ مسند احمد ١: ٤١١،‌ حديث ٣٩٠٧ ـ ٣٩٠٨؛ مسند ابن جعد ١: ٨٣،‌ حديث ٤٦٤؛ مسند ابي يعلي ٩: ٢٣٤،‌ حديث ٥٣٤١.

[٧٣٩]. مصنّف عبدالرزّاق ١٠: ١٥٦؛ مسند احمد ٣: ١٤٥،‌ حديث ١٢٥٠١؛ سنن دارمی٢: ٣١٤،؛ حديث ٢٥١٨؛ سنن ابی داود ٤: ١٩٨،‌ حديث ٤٥٩٧؛ سنن ابن ماجه ٢: ١٣٢٢،‌ حديث ٣٩٩٣.