منع تدوين حديث - الشهرستاني، السيد علي - الصفحة ٢٤٢
وَلا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ ؛[٤٧٨]
آنچه را بدان علم نداري ، پيروي مكن!
إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَإِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً ؛ [٤٧٩]
(كساني كه به معاد ايمان ندارند و ملائكه را مادَه مینامند) جز از ظن پيروي نمیكنند ، و ظن و گمان چيزي را از حق بسنده نمیكند .
آيا قياس ، بر اختلاف نگرشها در تعليل احكام ، مبتني نمیباشد؟ در حالي كه بين احكامِ شريعت تناقضي وجود ندارد .
وافي مهدي مینويسد :
صحابه قياس را به كار گرفتند ، خلافت ابوبكر را براي پيامبر (پس از وفات آن حضرت) بر نيابتِ از پيامبر در نماز ـ در مرضِ اخيرش ـ قياس كردند و گفتند : رسول خدا او را براي امر دينمان پسنديد ، آيا نبايد براي دنيامان به او خشنود باشيم؟!
ابوبكر زكات را بر نماز قياس كرد و گفت : هركه ميان نماز و زكات فرق گذارد با او میجنگم!
نيز ابوبكر «عهد» را بَر «عقد» قياس كرد آن گاه که به خلافتِ عمر ـ پس از خود ـ عهد كرد . . .[٤٨٠]
* بررسی همه جانبه اين امور ، درنگ بيشتری را میطلبد . به همين مقدار بسنده میکنيم تا خواننده گرامی تصويری از رويکردهای فکری رايج درصدر اسلام داشته باشد و با ريشههای قواعد دو رويکرد ، آشنا باشد .
[٤٧٨]. سوره اسراء (١٧) آیه ٣٦.
[٤٧٩]. سوره نجم (٥٣) آیه ٢٨.
[٤٨٠]. الاجتهاد في الشريعة الإسلاميه: ٦٣.