آنجا كه گفته اند : «ما نراه إلاّ عبدَ آل محمّد» (او را جز بنده آل محمّد نمی‌دانيم) و بر لزوم صلوات بر آل محمّد در نماز معتقد است (و شواهد ديگر) با تحليلي كه درباره‌اش گفته‌اند ، هماهنگي ندارد . خبرِ رسيده از او باید بر تقيه و مصلحت و . . . حمل شود .

بنابراين ، ما قول هفتم را به كلي انكار نمی‌كنيم و در عين حال ، آن را به طور مطلق صحيح نمی‌دانيم و سبب اساسي را منحصر در آن نمی‌انگاريم ، بلكه آن را نزديک به صواب وبيانگر بخشی از انگيزه منع می‌شماريم .

اكنون زمانِ بحث از سببِ واقعي جلوگيری ابوبکر و عُمَر از تدوين حديث است [در اين راستا] بايد دريابيم چرا خلفا مردم را به قرآن ارجاع می‌دادند؟

ابوبكر می‌گفت : «بَيينَنا وَبَيْنَكم كتابُ الله»[٢٤٧] (ميانِ ما و شما كتاب خدا هست) و عُمَر می‌گفت : «حَسْبُنا كتابُ الله»[٢٤٨] (قرآن ما را بسنده است) و «ليس بعدَ كتاب الله شيءٌ» (وراي كتاب خدا چيزي نيست) و . . .

عواملی كه گذشت ، توجيهاتي‌اند كه ابوبكر و عُمَر و بعضي از نويسندگان ، خاورشناسان ، مسلمانان شيعه و سنّي ـ از گذشته‌های دور تا زمان حاضر ـ آورده‌اند ، الآن به آخرين عامل می‌پردازيم ، اميد است كه به دليلِ واقعي اين كار دست يابيم .

[٢٤٧]. تذكرة الحفّاظ ١: ٢ ـ ٣؛ حجيّة السنّة: ٣٩٤.

[٢٤٨]. مسند احمد ١: ٣٣٤، حديث ٢٩٩٢؛ مصنّف عبدالرزّاق ٥: ٤٣٨؛ صحيح بخاري ٥: ١٣٨ (و جلد٧، ص٩)؛ صحيح مسلم ٥: ٧٦.