از اين عبارات در می‌يابيم كه ابن مسعود در فرهنگ اسلام چهره درخشاني دارد . او مردم را به قرائتي وا می‌داشت كه از رسولِ خدا ٠ شنيد تا اينكه با ضرب و شتمِ عثمان پهلويش شكست .[١٥٦]

كسي كه چنين وضعيتی دارد بايد در نقل‌هایی كه درباره او می‌شود ، درنگ ورزيد و اين سخن را كه او به منع تحديث و تدوين گرايش داشت پذیرفت و با احتياط و دقّت ، به وارسي اين گونه نسبت‌ها پرداخت .

دوم : ذيل خبر علقمه را ـ كه خطيب آورده است ـ در غريب الحديث (اثر ابن سلاّم) نمی‌يابيم ؛ زيرا در آن نيامده است كه احاديث درباره خاندان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم بود .[١٥٧]

افزون بر اين ، آنچه در اينجا نقل کرده‌اند بر خلاف آن چيزي است كه درباره ابن مسعود بيان می‌شود که وی از دوازده نفري می‌باشد كه خلافتِ ابوبكر را برنتافتند .

از سخنانِ اوست كه گفت :

اي قريشيان ، شما می‌دانيد و برگزيدگانتان آگاه‌اند كه اهل بيت پيامبر از شما به آن حضرت نزديك ترند . اگر شما به قرابت با پيامبر ، خلافت را ادعا می‌كنيد و می‌گوييد ما در ايمان سبقت گرفتيم ، خاندانِ پيامبرتان از شما به آن حضرت نزديك‌تر و با سابقه ترند به جاهليت پيشين خود بازنگرديد كه از زيان كاران خواهيد شد .[١٥٨]

— مشهور است كه ابن مسعود فضائل پنج تن (اصحاب كسا) به ويژه حسن و حسين را نقل می‌كرد .[١٥٩]

[١٥٦]. شرح نهج البلاغه (ابن ابي الحديد) ٣: ٤٣، به نقل از واقدي.

[١٥٧]. غريب الحديث (ابن سلاّم) ٤: ٤٨؛ حجيّة السنّة: ٣٩٦.

[١٥٨]. الخصال: ٤٦٤، الابواب الإثني عشر.

[١٥٩]. به اين مآخذ بنگريد؛ مسند ابي يعلي ٩: ٢٥، حديث ٥٣٦٨؛ مجمع الزوائد ٩: ١٧٩؛ كامل الزيارات: ١١٢ (باب ١) حديث ٥.