روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٧٧ - ترجمه
آمد،چون جزاى شرط جملهاى اسمى بود [١]حاجت باشد به«فا»تقول:ما تصنع فانّي عالم به،و ان تفعل خيرا فانّي [٢]مجازيك [٣]عليه [٤].
وَ مٰا لِلظّٰالِمِينَ مِنْ أَنْصٰارٍ ،[انصار] [٥]،جميع نصير باشد كشريف و اشراف، و حبيب و احباب،و قياس جمع او بر فعلاء باشد،چون علماء و ظرفاء.
و قوله: فَإِنَّ اللّٰهَ يَعْلَمُهُ ،ردّ [٦]الى اقرب المذكورين،و مثله قوله: وَ الَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ وَ لاٰ يُنْفِقُونَهٰا [٧]،اگرچه در پيش ذكر دو چيز رفته است،ردّ [٨]كنايت با نزديكتر مذكور كرد،و اگر خواهى ردّ كنى با«ما»في قوله [٩]: وَ مٰا أَنْفَقْتُمْ ،و مثله قوله [١٠]: وَ مٰا أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتٰابِ وَ الْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهِ [١١]،و لم يقل:بهما [١٢].
إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقٰاتِ فَنِعِمّٰا هِيَ ،اگر صدقات آشكارا دهى نيك چيز [١٣]است آن.سبب نزول آيت آن بود كه پرسيدند از رسول-عليه السلام-كه:صدقه به سرّ دهى [١٤]اولىتر بود يا آشكارا [١٥]؟خداى تعالى[اين] [١٦]آيت فرستاد و گفت:اگر صدقه آشكارا دهى نيك چيز است آن،و اگر پنهان دهى به درويشان آن بهتر باشد شما را.
و قوله: فَنِعِمّٰا [١٧]،«نعم»در اصل نعم بوده است و«ما»نكره است غير موصوفه و لا موصولة،و التّقدير:فنعم شيئا هى،على تقدير:فنعم الشّىء شيئا هى.و محلّ«ما» نصب است على التّمييز في نحو قولك:نعم رجلا زيد،و تقدير چنين باشد كه:نعم الرّجل رجلا زيد،و مثله قوله تعالى: سٰاءَ مَثَلاً [١٨]،اى ساء المثل مثلا. مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيٰاتِنٰا [١٩]،چون«ما»در آمد خواستند تا ادغام كنند تخفيف را،«ميم» [٢٠]
[١] .همه نسخه بدلها:باشد.
[٢] .همه نسخه بدلها:فانا.
[٣] .همه نسخه بدلها بجز تب:مجاز بك.
[٤] .اساس كه در اين مورد نونويس است:و قوله،با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[٥] .اساس:ندارد،با توجّه به دب افزوده شد.
[٦] .آج+الكناية.
[٧] .سوره توبه(٩)آيه ٣٤.
[٨] .اساس كه در اين مورد نونويس است:امّا،با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[٩] .تب+تعالى.
[١١] [١٠] .سوره بقره(٢)آيه ٢٣١.
[١٢] .آج،فق:بها.
[١٣] .تب،دب،آج:چيزى.
[١٤] .همه نسخه بدلها:ندارد.
[١٥] .همه نسخه بدلها بجز مر:به آشكارا.
[١٦] .اساس:ندارد،با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.
[١٧] .همه نسخه بدلها+هى.
[١٩] [١٨] .سوره اعراف(٧)آيه ١٧٦.
[٢٠] .مج+را،دب:تخفيف كردند و ميم را.