دگر آن‌كه قديم-جلّ جلاله-گفت: وَ لَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئٰاتِ حَتّٰى إِذٰا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قٰالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ وَ لاَ الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَ هُمْ كُفّٰارٌ [١]- الآية.و رسول-عليه السلام-گفت:

انّ اللّه يقبل توبة عبده ما لم يغرغر، چون در در مرگ به ظاهر قرآن و اخبار توبه نباشد،پس از مرگ اولى‌تر كه نباشد.و آيت مخصوص بود به كافرانى كه بر كفر بميرند تا در در مرگ توبه كنند،كه خداى تعالى در حقّ ايشان فرمود: وَ لَيْسَتِ التَّوْبَةُ [٢]-الآية.

وَ أُولٰئِكَ هُمُ الضّٰالُّونَ ،سه وجه باشد اين«ضلال»را:يكى آن‌كه اصل اوست و هو الهلاك،اى الهالكون،من قوله: أَ إِذٰا ضَلَلْنٰا فِي الْأَرْضِ [٣]،اى هلكنا.

و دگر آن‌كه:الضّالّون من [٤]الدّين،اى الكافرون حقا،ايشان كافر باشند بر حقيقت،براى آن‌كه بر كفر مرده باشند،و پس از آن در ايشان اميدى نبود.

وجهى دگر آن است [٥]:هم الضّالّون عن طريق الجنّة،از ره بهشت گمراه باشند، و هر سه وجه يكى باشد.

قوله: إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ مٰاتُوا وَ هُمْ كُفّٰارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ [٦]الْأَرْضِ ذَهَباً وَ لَوِ افْتَدىٰ ،قديم-جلّ جلاله-به اين آيت غايت وعيد و تهديد كرد كافران را،و قطع طمع ايشان كرد،گفت [٧]:آنان كه كافر باشند و بر كفر مصرّ باشند تا به مردن بميرند و كافر باشند.«واو»حال راست،اگر هريكى از ايشان همه زمين پر از زر دارد و بدهد از او قبول نكنند بعد ما كه [٨]ايشان آنجا مالك فتيلى و قطميرى نباشند [٩].پس بنگر كه چه زيانكار بود آن‌كس كه خويشتن به اندكى [١٠]حطام دنيا دوزخ [١١]كسب كند،و اگر فردا از طريق مثل همه [١٢]زمين پر از زر او را باشد،و خواهد تا فديه كند و خويشتن بازخرد،او را به او نفروشند و از او قبول نكنند-اعاذنا اللّه من

[٢] [١] .سوره نساء(٤)آيه ١٨.

[٣] .سوره سجده(٣٢)آيه ١٠.

[٤] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:عن.

[٥] .آج،لب،فق،مب،مر+كه.

[٦] .مج،وز،دب،آج،لب،فق،مب،مر:ملا الارض.

[٧] .آج،لب،فق،مب،مر+و.

[٨] .فق،مب،مر:بعد از آن:چاپ شعرانى(١٠٥/٣):بعد ازآن‌كه.

[٩] .دب+و نبود.

[١٠] .مب،مر+براى اندكى.

[١١] .مب،مر+را.

[١٢] .مب،مر+روى.