روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٢٦ - ترجمه

او حرفي نباشد و ابتدا خواهى كنى به آن [١]لا بدّ مكسور بايد،و اگر پيش او حرفي بود «واو»يا«فا»يا جز آن،عرب بيشتر برآنند كه تسكين كنند براى تخفيف [٢]را.و معنى آن است كه:چون چنين بود كاتبى [٣]عدل بايد كه [٤]اين نوشته [٥]دين از ميان داين و مدين [٦]يا بايع و مشترى بنويسد بحقّ و عدل و داستان [٧]چنان كه در آنجا حيفي و ظلمى و زيادتى و نقصانى نباشد،و تقديم و تأخير اجل نباشد،و چيزى نباشد كه حقّ صاحب حقّى از ايشان باطل كند [٨]،چنان كه ايشان ندانند.

وَ لاٰ يَأْبَ كٰاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمٰا عَلَّمَهُ اللّٰهُ فَلْيَكْتُبْ ،و نبايد كه ابا كند نويسنده ازآن‌كه بنويسد [٩]چنان كه خداى تعالى آموخته باشد او را،براى آن‌كه در عهد رسول -عليه السلام-نويسندگان اندك بودند خصوصا آنان كه اين دانستند نوشتن.

و علما خلاف كردند در آن‌كه اين نوشتن بر نويسنده واجب است يا نه [١٠][و تحمّل شهادت بر گواه واجب است يا نه.گروهى] [١١]گفتند:واجب است،و اين قول مجاهد است و ربيع و مذهب اهل ظاهر.و حسن بصرى گفت:واجب بود آنجا كه حقّ كسى ضايع خواهد شدن و كسى دگر نبود كه بنويسد،امّا چون دگر كس باشد بر او معيّن نبود.و[بر] [١٢]مذهب ما و بيشتر فقها واجب نيست [١٣]،اگر بنويسد متبرّع باشد، و اگر اجرتى خواهد[برآن ] [١٤]او را رسد.

و ضحّاك گفت:واجب بود،و لكن منسوخ شد بقوله: وَ لاٰ يُضَارَّ كٰاتِبٌ وَ لاٰ شَهِيدٌ .سدّى [١٥]گفت:واجب باشد بر او [١٦]در حال فراغ.