روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٠٣ - ترجمه

و مفسران گفتند:مراد به ملائكه اين جا جبريل است-عليه السلام-براى آن‌كه زكريّا-عليه السلام-پيغامبرى مرسل بود و سر احبار بود و صاحب قربان بود [٤٢١-پ]و كليد عبادت‌خانه به دست او بودى،و به دستورى او در آنجا رفتندى،او در مسجد نماز مى‌كرد و مردم بر در منتظر بودند تا او در بگشايد.نگاه كرد برنايى را ديد با جامه سفيد [١]،جبريل بود ندا كرد زكريّا را،زكريّا بترسيد،او گفت: أَنَّ اللّٰهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيىٰ ،فذلك قوله: فَنٰادَتْهُ الْمَلاٰئِكَةُ ،و نظير او هم در اين سورت قوله تعالى: إِذْ قٰالَتِ الْمَلاٰئِكَةُ يٰا مَرْيَمُ [٢].و مراد جبريل است و اگرچه لفظ جمع است،و مثله قوله تعالى في سورة النّحل: يُنَزِّلُ الْمَلاٰئِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلىٰ مَنْ يَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِهِ [٣]...، و مراد به ملائكه جبريل است-عليه السلام-و به«روح»وحى.براى آن‌كه اجماع است كه هيچ فرشته پيغامبران[را] [٤]وحى نياورد الّا جبريل-عليه السلام.

و در مصحف عبد اللّه مسعود خود اين است.فناداه جبريل و هو قائم يصلّي في المحراب و اين در عربيّت روا باشد،يقال:ركب فلان السفن،فلان در كشتيها نشست،و او در يكى [٥]كشتى نشسته باشد،و قوله تعالى: قٰالَ لَهُمُ النّٰاسُ [٦]...،يعنى نعيم بن مسعود. إِنَّ النّٰاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ [٧]...،يعنى ابا سفيان،و مانند اين بسيار است.

و مفضّل گفت:چون گوينده بزرگى باشد،شايد كه از او به جمعى خبر دهند چون جبريل-عليه السلام-رئيس فرشتگان است شايد كه از او به جمعى خبر دهند.

وَ هُوَ قٰائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرٰابِ ،«واو»حال راست،اى في المسجد،نظيره قوله: فَخَرَجَ عَلىٰ قَوْمِهِ مِنَ الْمِحْرٰابِ [٨]،اى من المسجد،و نظيره قوله: إِذْ تَسَوَّرُوا الْمِحْرٰابَ [٩].اى المسجد.و«المحراب»،مفعال من الحرب.مفعال آلت باشد، كالمفتاح و المقلاد،براى مبالغت مسجد و جاى نماز را محراب خواند كه آنجا و [١٠]