در مكان،آنگه به جاى يكديگر به كار دارند. دَعٰا زَكَرِيّٰا رَبَّهُ ،در صومعه خود شد و درها ببست و با خداى به مناجات در آمد و گفت:ربّ،و المعنى يا ربّي،حذف حرف ندا كرد لدلالة الكلام عليه.و«يا»ى اضافت بيفگند،اكتفاء بالكسرة عنه.

هَبْ لِي ،يقال:وهب له كذا يهب هبة،و با«لام»به كار دارند.و«هبه» عطيّه باشد. مِنْ لَدُنْكَ ،اى من عندك،از نزديك تو.در«لدن»چهار لغت است:

فتح«لام»و ضم«دال»و حذف«نون»لد،و لدن به فتح«لام»و سكون«دال»و فتح«نون» [١].فرّاء گفت:حكم او حكم«منذ»و«مذ»است در عمل جرّ و رفع،و اين بيت بر دو وجه روايت كرد:

ما [٢]زال مهرى مزجر الكلب منهم لدن عدوة حتّى دنت لغروب
ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً ،اى نسلا مباركا تقيا صالحا رضيا،نسلى مبارك پاكيزه.و«ذرّيّه» واحد را و جمع را و مذكّر و مؤنّث را بشايد،و در آيت مراد واحد است بدلالة قوله:

فَهَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا ،و انّما تأنيث وصف براى تأنيث لفظ آورد،چنان كه شاعر گفت:

ابوك خليفة ولدته اخرى و انت خليفة ذاك الكمال
و قال آخر:

فما تزدري من حيّة جبليّة سكات اذا ما عضّ ليس [٣]بأدردا.

جبليّة،بر لفظ حيّة تأنيث كرد.

آنگه گفت:«عضّ»بر تذكير،براى آن‌كه نر خواست و لفظ«حيّة»نر را و ماده را گويند،از اين جا گويند:حيّة اسود و حيّة افعى،و گفته‌اند:اين حكم چندانى روا باشد تا بر جنس باشد،كالخليفة و الذريّة [٤]و الدّابة،چون به نام شخصى كنى و علم شود بر او،چنان كه حمزه و مغيرة نشايد گفتن:فعلت،تقول حدّثنا المغيرة و الضّبيّة [٥]،و لا تقول حدّثتنا [٦]المغيرة و الضّبيّة [٧]،براى علميّت را كه او علم شد [٨]بر مردى.

[١] .كذا،در اساس و همه نسخه بدلها،ظاهرا تا اين جا دو وجه و با خود كلمه«لدن»سه وجه بيشتر ذكر نشده است.

[٢] .آج:و ما.

[٣] .آج،مر:ليس است.

[٤] .اساس:الذّروبة،با توجه به آج تصحيح شد.

[٥] .آج،لب،فق،مب،مر:الصّبى.

[٦] .آج،لب،فق،مب،مر:ندارد.

[٧] .آج،لب:الصّبيه،فق،مب،مر:و الصّبى.

[٨] .آج،لب،فق،مب،مر:باشد.