روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٤٨ - ترجمه

مجاهد گفت:و ان تبدوا ما في انفسكم من اليقين او تخفوه من الشّك،و اگر اظهار كنى آنچه در نفسهاى شماست از يقين يا پنهان [١]كنى از شكّ.

و [٢]صادق جعفر بن محمّد-عليهما السّلام-گفت:و اگر اظهار كنى آنچه در دل دارى از اسلام يا پنهان كنى،يعنى ايمان.و هم از او روايت است كه:آنچه اظهار كنى از عمل [٣]يا پنهان كنى از عزم و ارادت و نيّت فعل،

اما حديث النفس فلا يدخل [٤]في التكليف ،بيانه: لاٰ يُؤٰاخِذُكُمُ اللّٰهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمٰانِكُمْ وَ لٰكِنْ يُؤٰاخِذُكُمْ بِمٰا كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ [٥].

عبد اللّه بن المبارك گفت:از سفيان ثورى پرسيدم كه خداى تعالى[٣٨٢-ر] بنده را به همّت بگيرد [٦]؟گفت:بلى چون عزم باشد.

عمرو بن جرير گفت:در ايّام [٧]برنايى روزى عزم كردم بر كارى ناشايست.در راه كه مى‌رفتم،به حلقه واعظى برسيدم،اوّل سخن [٨]كه گفت-چون فراز رسيدم-اين بود كه:اين عزم معصيت كرده و در دل پنهان كرده،آن‌كه دل آفريد نهان [٩]دل داند.

چون من اين شنيدم،مرا غش افتاد و بيفتادم [١٠]بى‌هوش،فما افقت الّا عن توبة،با هوش نيامدم الّا از توبه.

در خبر است كه:در بنى اسرايل سالى قحط بود،مردى در بيابان مى‌گذشت تلهاى ريگ مى‌ديد،مى‌گفت:چه بودى اگر اين‌همه آرد بودى و مرا بودى تا به درويشان دادمى!حق‌تعالى وحى كرد به پيغامبر روزگار را،گفت:بگو آن مرد را كه من از دل تو صدق دانستم،از تو قبول كردم آنچه در دل آوردى.

زيد بن اسلم گفت:مردى را ديدم كه بر [١١]محافل علما مى‌گرديد و مى‌گفت:

هيچ كسى هست كه مرا راه نمايد بر عملى از اعمال خير كه من از آن خالى نباشم