هذا يوم تبلى السرائر و تخرج الضمائر ،اين روزى است كه سرها در او آشكارا كنند و ضماير در او بيرون آرند،و دبيران من بر شما[٣٨٢-پ]آن نوشته‌اند از عمل شما كه ظاهر بود ايشان را، و مطّلع بر سراير من بودم [١]،آنچه ايشان ننوشتند من دانم،امروز خبر دهم شما را و حساب كنم شما را برآن تا بدانى كه مثقال ذرّه‌اى از عمل شما از من فرونشده است.آنگاه بيامرزم آن را كه خواهم،و عذاب كنم آن را كه خواهم.

امّا مؤمنان را خبر دهد بدان و بيامرزدشان اظهار فضل را،و امّا كافران را خبر دهد بدان،و عقوبت كندشان برآن [٢]اظهار عدل را،و اين معنى قول ضحّاك است و ربيع و عوفي و والبي از عبد اللّه عبّاس،و دليل بر اين آن است كه گفت:

«يحاسبكم»،و نگفت«يعاقبكم»،و حساب جز عقاب باشد،حساب ثابت باشد و عقاب ساقط.

و قتاده روايت كند از صفوان بن المحرز كه گفت:با عبد اللّه عمر بودم در طوافگاه.مردى آمد و از او پرسيد كه:اى پسر عمر!از رسول-عليه السلام-چه شنيده‌اى در نجوى؟گفت شنيدم كه رسول-عليه السلام-گفت:روز قيامت حق‌تعالى بنده را به عرش خود نزديك كند و گناهان او با او به سرّ تقرير مى‌كند، مى‌گويد:بنده من!ياد دارى فلان روز فلان گناه كردى،و فلان روز فلان گناه كردى؟او مى‌گويد:بار خدايا!همه [٣]همچونين است كه مى‌فرمايى و [٤]من كردم.

حق‌تعالى گويد:بنده من! آن‌همه بر تو بپوشيدم و فريشتگان را برآن اطّلاع ندادم، اكنون بيامرزيدم تو را [٥]و عفو كردم،با مؤمنان چنين خطاب كند،و با كافران و منافقان بر ملاء خلق على رءوس الاشهاد ندا كند كه: هٰؤُلاٰءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلىٰ رَبِّهِمْ أَلاٰ لَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَى الظّٰالِمِينَ [٦].

فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشٰاءُ وَ يُعَذِّبُ مَنْ يَشٰاءُ ،ابو جعفر و ابن عامر و عاصم و يعقوب خوانند به رفع هر دو فعل،و باقى قرّاء به جزم خوانند،رفع على تقدير:فهو يغفر،و جزم

[١] .دب،آج،لب،مب،مر+و.

[٢] .همه نسخه بدلها:لفظ«برآن»را ندارد.

[٣] .مج،وز:ندارد.

[٥] [٤] .همه نسخه بدلها:ندارد.

[٦] .سوره هود(١١)آيه ١٨.