محاصره، گرد شخصى‌ [يا اشخاصى‌] يا محلّى را فرا گرفتن، به طورى كه رابطه او [يا آنان‌] با خارج قطع گردد. «١» «محاصره» در لغت به معناى بر گرد چيزى بر آمدن و جلوگيرى آن از خارج شدن است. «٢» در اين‌ مدخل، مقصود «محاصره نظامى» است و از جمله‌ «واحصروهم»، «اذ جاءتكم جنود» و بعضى آيات استفاده شده است.

اهمّ عناوين: محاصره مسلمانان.

محاصره‌كنندگان‌

١. كافران---) همين مدخل، محاصره مسلمانان‌

٢. مسلمانان---) همين مدخل، محاصره مشركان‌

٣. مشركان---) همين مدخل، محاصره مسلمانان‌

٤. يهود---) همين مدخل، محاصره مسلمانان‌

محاصره بنى‌اسرائيل‌

١. بنى‌اسرائيل در محاصره نظامى فرعونيان، در كناره دريا:

وَ إِذْ فَرَقْنا بِكُمُ الْبَحْرَ فَأَنْجَيْناكُمْ وَ أَغْرَقْنا آلَ فِرْعَوْنَ وَ أَنْتُمْ تَنْظُرُونَ‌ «٣».

بقره (٢) ٥٠

فَلَمَّا تَراءَا الْجَمْعانِ قالَ أَصْحابُ مُوسى‌ إِنَّا لَمُدْرَكُونَ‌ قالَ كَلَّا إِنَّ مَعِي رَبِّي سَيَهْدِينِ‌ فَأَوْحَيْنا إِلى‌ مُوسى‌ أَنِ اضْرِبْ بِعَصاكَ الْبَحْرَ فَانْفَلَقَ فَكانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ‌ وَ أَزْلَفْنا ثَمَّ الْآخَرِينَ‌ وَ أَنْجَيْنا مُوسى‌ وَ مَنْ مَعَهُ أَجْمَعِينَ‌ ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ.

شعراء (٢٦) ٦١-/ ٦٦

محاصره مدينه‌

٢. پيامبراكرم صلى الله عليه و آله فرمانده و تصميم‌گير اصلى، در جنگ عليه حصر نظامى مدينه (غزوه احزاب):

... إِذْ جاءَتْكُمْ جُنُودٌ .... وَ يَسْتَأْذِنُ فَرِيقٌ مِنْهُمُ النَّبِيَ‌ ...

احزاب (٣٣) ٩ و ١٣

٣. پيامبر صلى الله عليه و آله داراى شخصيّتى محورى و تصميم‌گيرنده در جريان جنگ، عليه حصر نظامى مدينه (غزوه احزاب):

أَشِحَّةً عَلَيْكُمْ فَإِذا جاءَ الْخَوْفُ رَأَيْتَهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ تَدُورُ أَعْيُنُهُمْ كَالَّذِي يُغْشى‌ عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ‌ «٤» ...

احزاب (٣٣) ١٩

٤. روش پيامبر صلى الله عليه و آله در جنگ عليه حصر نظامى مدينه، الگو و اسوه‌اى شايسته براى مؤمنان:

يَحْسَبُونَ الْأَحْزابَ لَمْ يَذْهَبُوا وَ إِنْ يَأْتِ الْأَحْزابُ يَوَدُّوا لَوْ أَنَّهُمْ بادُونَ فِي الْأَعْرابِ‌

(١) . فرهنگ فارسى، ج ٣، ص ٣٨٨٩، «محاصره»

(٢) . ترمينولوژى حقوق، ص ٦٢٢

(٣) . بيان نجات بنى‌اسرائيل و غرق شدن فرعونيان، در پى شكافته شدن دريا، دلالت بر اين دارد كه فرعونيان، بنى‌اسرائيل را محاصره كرده، در صدد هجوم به آنان بودند

(٤) . آنان از اين جهت به پيامبر صلى الله عليه و آله نگاه مى‌كردند تا رخصتى براى ترك جهاد به دست آورند و اين از موقعيّت محورى حضرت حكايت دارد