گواهى معادل شهادت در عربى است، و شهادت به معناى حاضر بودن با مشاهده چشمى و يا بصيرتى است، نيز به معناى سخنى كه از روى علم باشد و با مشاهده حسّى و يا با بصيرت حاصل گردد، گفته مى‌شود، [١] و در اصطلاح فقه، خبر دادن قطعى از حقّ‌ كسى براى فرد ديگرى مى‌باشد، با اين قيد كه اين خبر دادن از ناحيه حاكم شرع نباشد، زيرا كلام وى شهادت نيست. در اين مدخل معناى عام مراد است و از واژه‌هاى‌ «شهد» و مشتقّات آن، «سمع»، «وكيل» و «حدث» استفاده شده است.

اهمّ عناوين: احكام گواهى، گواهان، گواهى بر مبادلات، گواهى بر وصيّت، گواهى در قيامت.

احكام گواهى---) حكم، حكم گواهى‌

اخلاص در گواهى‌

١. اخلاص و قصد تقرّب به خداوند، در گواهى دادن، امرى پسنديده:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا ... شُهَداءَ لِلَّهِ‌ ...

نساء (٤) ١٣٥

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَداءَ بِالْقِسْطِ ...

مائده (٥) ٨

... وَ أَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ وَ أَقِيمُوا الشَّهادَةَ لِلَّهِ‌ ...

طلاق (٦٥) ٢

اقامه گواهى‌

٢. اقامه شهادت و گواهى، از ويژگيهاى نمازگزاران راستين:

إِلَّا الْمُصَلِّينَ‌ وَ الَّذِينَ هُمْ بِشَهاداتِهِمْ قائِمُونَ.

معارج (٧٠) ٢٢ و ٣٣

٣. ايمان به خدا و قيامت، زمينه‌ساز اقامه گواهى براى خدا:

فَإِذا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَ أَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ وَ أَقِيمُوا الشَّهادَةَ لِلَّهِ ذلِكُمْ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً.

طلاق (٦٥) ٢

پاداش گواهى---) گواهان، پاداش گواهان‌

تصديق گواهى‌

٤. زليخا، تصديق‌كننده گواهى زنان اشراف مصر بر پاكدامنى يوسف عليه السلام:

وَ قالَ الْمَلِكُ‌ ... قالَ ما خَطْبُكُنَّ إِذْ راوَدْتُنَّ يُوسُفَ عَنْ نَفْسِهِ قُلْنَ حاشَ لِلَّهِ ما عَلِمْنا عَلَيْهِ‌

[١] . مفردات، ص ٤٦٥-/ ٤٦٦، «شهد»