اصل لات، «لاه» بود و «ها» از آن حذف شد و «تا» جايگزين آن گرديد. «١» اين بت در طائف بود، مربع‌ شكل و از جنس سنگ. طائفه ثقيف آن را پرستش كرده، از آن محافظت مى‌كردند. «٢» يكى از سه بت‌ [لات، منات و عزّى‌] داراى اهمّيّت بودند و به آنها غرانيق الاولى و دختران خدا مى‌گفتند. «٣» در اين‌ مدخل از واژه‌ «لات» استفاده شده است.

لات در جاهليّت‌

١. لات، عزّى‌ و منات، از مهم‌ترين خدايان مشركان در جزيرةالعرب:

أَ فَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَ الْعُزَّى‌ وَ مَناةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرى‌ «٤».

نجم (٥٣) ١٩ و ٢٠

٢. لات، بتى برتر از عزّى‌ و منات، در نزد عرب جاهلى:

أَ فَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَ الْعُزَّى‌ وَ مَناةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرى‌ «٥».

نجم (٥٣) ١٩ و ٢٠

٣. سرزنش خداوند، از مشركان مكّه، به علّت پرستش خدايانى چون لات، بدون هيچ برهان و پشتوانه علمى:

أَ فَرَأَيْتُمُ‌ «٦» اللَّاتَ‌ ...

نجم (٥٣) ١٩

٤. عجز و ناتوانى مشركان، از ارائه هرگونه دليل بر خداوندگارى معبودهاى خود، چون لات:

أَ فَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ‌ ... إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْماءٌ سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَ آباؤُكُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ بِها مِنْ‌ سُلْطانٍ‌ ...

نجم (٥٣) ١٩ و ٢٣

٥. لات، مظهرى براى دختران خدا به نام فرشتگان، در پندار مشركان عرب:

أَ فَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ‌ ... أَ لَكُمُ الذَّكَرُ وَ لَهُ‌ «٧» الْأُنْثى‌.

نجم (٥٣) ١٩ و ٢١

پوچى لات‌

٦. لات، نماد شرك و بت‌پرستى و فاقد هرگونه خاصيّت و كارآيى:

أَ فَرَأَيْتُمُ‌ «٨» اللَّاتَ‌ ...

نجم (٥٣) ١٩

٧. فراخوانى خداوند، از مشركان، به انديشه و تأمّل درباره پوچى آيين شرك و بتهايى چون لات:

أَ فَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ‌ «٩» وَ الْعُزَّى.

نجم (٥٣) ١٩

(١) . مفردات، ص ٧٤٩، «لات»

(٢) . الاصنام، ص ١٦

(٣) . بلوغ الارب فى معرفة احوال العرب، ج ٢، ص ٢٠٢-/ ٢٠٣

(٤) . از ميان همه بتها، اين سه بت كه در ميان عرب جاهلى مشهور بود ذكر شده است كه شايد به دليل مهم بودن آنها است‌

(٥) . ممكن است تقدّم ذكر «لات» به جهت اهمّيّت آن بر بتهاى ديگر باشد

(٦) . آيات پيشين به ضميمه استفهام انكارى در «أفرايتم» اشاره به آن دارد كه رهنمودهاى پيامبر صلى الله عليه و آله متّكى بر شهود بود، امّا مشركان در دعاوى خويش از هرگونه دليل و برهان بى‌بهره بودند

(٧) . از ارتباط ميان آيات، مى‌توان استفاده كرد كه مشركان، فرشتگان را دختران خدا و بتها را مظهرى براى آنها مى‌پنداشتند، بدين جهت، اسامى مؤنّث را براى بتها برمى‌گزيدند، مانند لات و منات. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٢٦٦)

(٨) . سياق سرزنش‌آميز «أفرايتم» نشانگر مطلب ياد شده است‌

(٩) . از واژه «أفرايتم» مطلب مذكور استفاده مى‌شود