تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٧٥

عاقبت را براى انسان تأمين مى‌كند، و هيچ كاهشى و ستمى با آن همراه نيست.

صاحب مجمع البيان گفته است: بخس به معنى كاستى، و رهق به معنى ستم و تجاوز است، [٢٨] و تفسير الكبير در اين نظر با آن توافق دارد، ولى افزوده است كه: رهق به معنى ظلم است، و سپس در آن دو وجه است: اول اين كه ترس از جزاى كم و ستم در آن نمى‌رود بدان سو كه حق هيچ كس را كم به او نمى‌دهد و بر هيچ كس ستم نمى‌كند تا از جزاى آن بترسد، و دوم اين كه: ترس آن ندارد كه حق او به وى كمتر داده شود، بلكه يقين دارد كه جزاى كامل را دريافت خواهد كرد، و بيم آن ندارد كه خوارى به او زيان برساند، بنا بر گفته خدا تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ، [٢٩] و اصل بخس كم و كاستى است، و خداى تعالى گفت وَ شَرَوْهُ/ ٤٥٦ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَراهِمَ مَعْدُودَةٍ، [٣٠] و از آن روى چنين گفت كه پولى كه در بهاى خريدارى يوسف داده بودند، حتى از پولى كه اگر يوسف به راستى برده‌اى بود و در بازار فروخته مى‌شد به دست مى‌آمد، كمتر بود. و بخس از آن روى بدين نام ناميده شده كه در حقيقت گرفتن چيزى از مال مردم است كه سبب كاسته شدن از حقوق واقعى آنان مى‌شود، [٣١] و آنچه اين سوره آن را نفى مى‌كند (بخس و رهق) نسبت به مؤمنان به خدا بر عكس چيزى است كه آيه ششم آن را در حقّ انسانهايى كه به جن پناه مى‌برند به اثبات رسانيده بود.

[١٤- ١٥] و نفر مؤمنان از جن به تأكيد از آنچه در آيه يازدهم براى اختلاف داشتن ايشان با يكديگر آمده بود، چنين مى‌گويند

«وَ أَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَ مِنَّا الْقاسِطُونَ‌- و اين كه گروهى از ما مسلمانان‌اند و گروهى كجرو و منحرف از حق.» مسلمان كسى است كه تمام كيان و هستى خويش را به حق تسليم‌