حقيقت اين است كه: از مهمترين سببهاى زيانكارى، آن آرزو است كه كافر، به جاى عمل كردن و به تلاش پرداختن، بر آن تكيه مى‌كند، و هيچ چيز را در واقعيّت تغيير نمى‌دهد، نه در دنيا و نه در آخرت ... در صورتى كه او توانايى بر آن دارد كه از پايان بد و جزاى آن رهايى يابد، و از طريق كوشش و عمل از رديف اصحاب الشمال خارج شود و به گروه اصحاب اليمين بپيوندد، و اين كار از آرزوهاى مايه فريبى كه تا عرصه قيامت بر زبان ميراند ساخته نيست.

[٢٨- ٣٠] و از آن جا كه قيامت- چنان كه پيش از اين گفتيم- بدان سبب به نام «الحاقة» خوانده مى‌شود كه حق در آن تحقق پيدا مى‌كند (و آشكار و غالب مى‌شود)، اصحاب شمال كه گمراهى آنان را از معرفت حقايق و تسليم شدن به آنها در دنيا بازداشته بود، حوادث آخرت و هراسهاى آن پوششى كه قلب ايشان را پوشانده بود زايل مى‌كند و آشكارا حق را مشاهده مى‌كنند، و مى‌فهمند كه چه خطاهاى زشتى را در دنيا مرتكب شده و در اين كار اصرار مى‌ورزيده‌اند و چنان مى‌پنداشته‌اند كه به انجام دادن كارهاى نيكو و صالح اشتغال دارند. و در اين جا جدايى اساسى مؤمنى كه حادثه بعث و قيامت و جزا براى او عنوان حادثه‌اى ناگهانى و نينديشيده ندارد، از آن روى كه وى در كنار اين غيب در آن هنگام كه در دنيا مى‌زيست حضور داشت و از آن آگاه بود إِنِّي ظَنَنْتُ أَنِّي مُلاقٍ حِسابِيَهْ‌، با آن ديگرى آشكار مى‌شود كه آخرت را دروغ مى‌پنداشت، و ناگهان در اين روز خود را در برابر حقيقت آن يافت و خطاهاى خود را در هنگامى كشف كرد كه ديگر از معرفت و شناخت كارى برنمى‌آيد و ايمان آوردن راه نجاتى به شمار نمى‌رود. از بدترين خطاهايى كه انسان در آن گرفتار مى‌شود، و در نتيجه بسيارى از مردم به سبب همين خطا سرنوشتى چون آتش جهنم پيدا مى‌كنند، تكيه كردن بر مال است، در صورتى كه از مال در آخرت براى هيچ كس كارى برنمى‌آيد، بدان سبب كه تنها عمل صالح زاد راه و توشه رهايى و رستگارى در آن است.

از مال به تنهايى فايده‌اى به دست نمى‌آيد، و در صورتى سودمند واقع‌