توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٥٦ - شرط مقبول بودن عطف با ادات عاطفه

جواب‌

اذاى شرطيّه همان ظرفيّه است كه به صورت ادات شرط استعمال شده و برايش شرط و جواب مى‌آورند و اين نحو استعمال آن را از ظرفيّه بودن خارج نمى‌كند.

و بفرض بپذيريم كه اذاى شرطيّه غير ظرفيّه است و در اين‌جا اذا شرطيّه مى‌باشد، باز گوئيم:

شرطيّه بودن اذا با آنچه ذكر كرده و از آن بعنوان محذور و مانع عطف نام برديم منافات ندارد زيرا كلمه [اذا] اسم بوده معنايش وقت مى‌باشد لاجرم نياز به عامل دارد و عاملش [ قالوا انّا معكم‌ ] مى‌باشد و دليل بر اين مدّعا معناى كلام ميباشد، با توجه باين نكته اكنون ميگوئيم:

وقتى متعلق فعل را بر آن مقدم نموده و سپس فعلى ديگر را بر آن عطف كرديم اينطور فهميده مى‌شود كه هردو فعل را به ظرف اختصاص داده‌ايم مانند اينكه بگوئيم:

يوم الجمعة سرت و ضربت زيدا.

و شاهد ما بر حصول اختصاص دلالت فحواى كلام و ذوق سليم مى باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: اذا قصد التعقيب: ناظر است بعطفه با فاء.

قوله: او المهلة: راجعست بعطف با ثمّ.

قوله: فانّه لا يفيد الّا مجرّد الاشتراك: ضمير در [فانّه‌] به [واو] راجع است.

قوله: و هذا انّما يظهر: مشاراليه [هذا] افاده نمودن اشتراك‌