توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٥٠ - شرط مقبول بودن عطف با ادات عاطفه

آنكه اگر آن را معطوف قرار مى‌دادند لازم مى‌آمد در مفعول [قالوا] بودن با [انّا معكم‌] مشترك باشد و بدين ترتيب اين جمله نيز از مقول قول منافقين بحساب مى‌آمد در حاليكه چنين نيست.

تبصره‌

مصنف گفت: جمله [ اللّه يستهزئ بهم‌ ] به [انّا معكم‌] عطف نشده و نگفت:

بر جمله [انّما نحن مستهزئون‌] عطف نگرديده و سرّ آن اينستكه:

جمله [انّما نحن مستهزئون‌] بيان است براى [انّا معكم‌] لذا در حكم با آن متحد است و از اين گذشته اصل آنست كه عطف بر متبوع بوده نه بر تابع.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: فصلت الثانية عنها: يعنى در صورتيكه بخواهيم جمله دوّم را با اوّل مشترك قرار دهيم واجب است آنرا منفصل از اوّل بياوريم اعم از آنكه بينشان قدر مشتركى وجود داشته يا چنين نباشد.

قوله: و اذا خلوا الى شياطينهم الخ‌ : آيه (١٤- ١٣) از سوره بقره.

قوله: فلو عطفت عليه: ضمير نائب فاعلى در [عطفت‌] به اللّه يستهزئ بهم راجع بوده و ضمير در [عليه‌] به انّا معكم برمى‌گردد.

قوله: لزم تشريكه له: ضمير در [تشريكه‌] به جمله [اللّه يستهزئ‌] و در [له‌] به انّا معكم برمى‌گردد.

قوله: فى كونه مفعول قالوا: ضمير در [كونه‌] به [اللّه يستهزئ‌]