توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٦٧ - كلام برخى از اهل فن

اثبات گرديد همين حدود اسمى عينا حدود حقيقى مى‌گردند.

ناگفته نماند آنچه در اين مقام نقل نموديم تمام در كتاب شفاء شيخ الرئيس مذكور مى‌باشد.

سپس قائل مزبور گفته است:

و به كلمه [من‌] از عارض و حالت مشخصه‌اى كه بر ذوى العقول طارى مى‌گردد سئوال مى‌گردد لذا اين امر مورد سئوال يعنى عارض شخصى موجب تشخّص و تعين معروض مى‌گردد چنانچه مى‌گوئيم: من فى الدّار كه در جواب اين سئوال گفته مى‌شود: زيد يا جوابى شبيه بآن كه مفيد تشخّص مستفهم عنه باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: يطلب بها وجود الشيئ: مقصود تصديق به وجود الشيئ مى‌باشد.

قوله: او لا وجوده لها: ضمير در [وجوده‌] به دوام و در [بها] به حركت برمى‌گردد.

قوله: و قد اعتبر فى هذه: يعنى در هل مركبه.

قوله: شيئان: مقصود موضوع و محمول مى‌باشد.

قوله: و فى الاولى: يعنى هل بسيطه.

قوله: شيئ واحد: مقصود همان موضوع است مانند حركت در مثال مذكور.

قوله: و هى بسيطة بالنسبة اليها: ضمير [هى‌] به اولى و در [اليها] به ثانيه عود مى‌كند.

قوله: لفظ اشهر: مثلا مى‌گوئيم: سيمرغ.