توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٧٢ - ايجاز حذف و موارد آن

ترجمه‌

سپس مى‌گويد:

ادلّه و قرائن حذف بسيار مى‌باشند:

از جمله: آنكه عقل بر حذف و مقصود اظهر بر تعيين محذوف دلالت ميكند مانند: حرّمت عليكم الميتة

و از جمله: آنكه عقل هم بر حذف و هم بر تعيين محذوف دلالت مى نمايد مانند: و جاء ربّك يا جاء عذاب ربّك‌

و از جمله: آنكه عقل بر حذف و عرف و عادت بر تعيين محذوف دلالت مى‌كند مانند: فذلكنّ الّذى لمتنى فيه.

در اين آيه شريفه احتمال دارد محذوف يكى از امور ذيل باشد:

الف: فى حبّه يعنى تقدير چنين باشد:

فذلكنّ الذى لمتنى فى حبّه بدليل قد شغفها حبّا.

ب: فى مراودته يعنى تقدير چنين باشد:

فذلكنّ الّذى لمتنى فى مراودته بدليل تراود فتاها عن نفسه‌

ج: فى شأنه يعنى تقدير چنين مى‌باشد:

فذلكنّ الّذى لمتنى فى شأنه‌

اين تقدير عام بوده و معناى آن شامل تقدير اوّل و دوّم هردو مى‌شود و قرينه بر تقدير دوّم عادت مى‌باشد زيرا در عرف و عادت صاحب حبّ مفرط را بر آن ملامت و سرزنش نمى‌كنند زيرا اين حبّ وى را مقهور خود ساخته است.

و از جمله: شروع در فعل است مانند: بسم اللّه‌

كه در آن آنچه بسم اللّه را برايش مبدء قرار داده‌ايم مقدّر مى‌گيريم.