توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٤٨ - فائده اخذ قيود در تعاريف سهگانه

من المشتمل عليه و ان لم يكن مخلّا بالفصاحة ( و استغنائه عن تقدير محذوف) بخلاف قولهم فانّ تقدير القتل انفى للقتل من تركه.

( و المطابقة) اى و باشتماله على صنعة المطابقة و هى الجمع بين معنيين متقابلين فى الجملة كالقصاص و الحياة.

ترجمه‌

مصنّف گويد:

ايجاز بر دو نوع است: ايجاز قصر و ايجاز حذف.

ايجاز قصر آنستكه حذف نباشد مانند: و لكم فى القصاص حياة .

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني ؛ ج‌٣ ؛ ص٦٤٨

ناى اين جمله بسيار و لفظش اندك است بدون اينكه در آن حذف باشد.

و برترى اينجمله بر كلامى كه نزد ادباء مختصرترين الفاظ در اينمعنا است يعنى: القتل انفى للقتل بواسطه چند امر مى‌باشد:

١- لفظى كه از آيه شريفه مناظر و همانند عبارت مذكور است حروفش كمتر مى‌باشد.

٢- آيه بوضوح بر مطلوب دلالت دارد بخلاف عبارت مذكور.

٣- آيه باعتبار تنكير « حياة » مفيد يكى از دو معناى ذيل مى‌باشد

الف: حيات عظيم زيرا قصاص و قانون آن مردم را از آنچه قبلا بر طبقش عمل مى‌كردند يعنى دسته‌اى را بواسطه يكنفر مى‌كشتند منع مينمايد

ب: نوعى از حيات براى مقتول و قاتل بواسطه ارتداع و انزجار ايشان از ارتكاب قتل.

در حاليكه عبارت مذكور هيچيك از ايندو معنا را افاده نمى‌كند.

٤- آيه شريفه مطرّد است بخلاف عبارت مذكور.