توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٤٦ - فائده اخذ قيود در تعاريف سهگانه

قوله: فى حال سخطه: يعنى فى حال سخط و غضب ممدوح.

قوله: و هو له: ضمير مجرورى به ممدوح راجع است يعنى ترساندن آن ممدوح شاعر را.

قوله: حذف المستثنى منه: اصل آن و لا يحيق المكر السّيّئ باحد الّا باهله مى‌باشد.

قوله: و فى البيت حذف جواب الشّرط: تقدير « و ان خلت انّ المنتاى عنك واسع فانت مدرك لى فيه مى‌باشد.

قوله: و فيه نظر: يعنى و فى قول القيل نظر.

قوله: رعاية لامر لفظى: مقصود از امر لفظى امرى است كه افاده معنا بآن موقوف نباشد و صرفا بخاطر رعايت قواعد ادبى آنرا اعتبار و لحاظ مى‌كنند.

متن‌

و الايجاز ضربان: ايجاز القصر، و هو ما ليس بحذف نحو: و لكم فى القصاص حياة ، فانّ معناه كثير و لفظه يسير، و لا حذف فيه، و فضله على ما كان عندهم اوجز كلام فى هذا المعنى، و هو:

القتل أنفى للقتل، بقلة حروف ما يناظره منه، و النّص على المطلوب، و ما يفيده تنكير: حياة من التّعظيم لمنعه ممّا كانوا عليه من قتل جماعة بواحد، او النّوعيّه الحاصلة للمقتول و القاتل بالارتداع، و اطّراده و خلوّه عن التّكرار و استغنائه عن تقدير محذوف و المطابقة.

شرح عربى‌

( و الايجاز ضربان ايجاز القصر و هو ما ليس بحذف نحو قوله تعالى‌ و لكم فى القصاص حيوة فانّ معناه كثير و لفظه يسير) و ذلك لانّ معناه انّ الانسان اذا علم انّه متى قتل قتل كان‌