توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٤١ - فائده اخذ قيود در تعاريف سهگانه

وجود ندارد اگر ملاقات با مرگ نباشد.

ضمير در « فيها » به دنيا راجع بوده و كلمه « شعوب » علم است براى مرگ و آن اسمى است غير منصرف استعمال شدنش در اينجا بخاطر ضرورت شعرى مى‌باشد.

شاهد در كلمه « النّدى » است كه حشو مفسد معنا مى‌باشد چه آنكه عدم فضيلت در صورت انتفاء مرگ تنها نسبت به شجاعت و صبر صحيح است زيرا شخص شجاع چون يقين به عدم هلاكت دارد لذا خود را در ورطه‌ها و مهالك مى‌اندازد و نيز شخص صابر چون به انتفاء مرگ علم دارد و از طرفى مى‌داند كه مكروهات و ناملايمات قطعا برطرف مى‌شوند از اينرو صبر او چندان فضيلتى ندارد.

بخلاف كسيكه مالش را بذل و انفاق مى‌نمايد چه آنكه وى وقتى يقين به خلود و جاودانه بودن خود داشت و بداند كه در ايندنيا به مال نياز خواهد داشت و معذلك آنرا به ديگران انفاق كند قطعا اينفعلش افضل و برتر است از اينكه در صورت يقين بمرگ مالش را نگهدارد، بنابراين شاعر با آوردن كلمه « النّدى » معناى شعر را فاسد نموده است.

بلى، نهايت عذرى كه شاعر مى‌تواند بياورد بيانى است كه ابن جنّى در توجيه اين بيت آورده و گفته است:

انسان وقتى يقين به خلود در دنيا داشت و دانست كه در آن حالات دگرگون و مختلف است از عسر به يسر و از شدّت به رخاء منتقل مى‌شود اين معنا باعث تسكين و آرامش نفس او گشته و سختى و بلا برايش‌