توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٣٠ - جواب شارح از اشكال مصنف به سكاكى

پرواضح است كه براى بلغاء يعنى آنانكه به مقتضيات احوال عارف و آگاهند معلوم و روشن است هرمقامى چه مقدار بسط در كلام لازم دارد بطورى كه اگر كلام را كوتاهتر از آن آورند موجز بوده و در صورتيكه بيشتر از آن باشد مطنب محسوب مى‌شود، لذا كلامى كه لازم است با مقتضاى مقام مطابق بوده و مقدار بسطى كه در آن بايد داده شود معلوم و معيّن است و براى اهل بلاغت مجهول نمى‌باشد از اينرو اگر آنرا ميزان و ملاك قرار دهيم ابدا ارجاع به جهل نمى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

قبلا گفته شد كه سكّاكى به دو مطلب اشاره نمود:

١- ايجاز و اطناب چون از امور نسبى هستند تحقيق معناى آنها و تعريف نمودنشان ممكن نيست.

٢- اگر خواستيم ايندو را تعريف كنيم لازم است مبنا و مناط را يكى از دو امر ذيل قرار داده سپس آنها را با آندو قياس نمائيم و آندو عبارتند از:

الف: كلام متعارف و اوساط از مردم.

ب: كلامى كه بمقتضاى مقام تكلّم بايد آورد.

مصنّف در مقام اشكال مى‌گويد:

دو ايراد و اشكال بكلام سكّاكى وارد است:

مؤلّف گويد:

ابتداء شرح ايندو اشكال و سپس جواب آنها را در اينجا خواهيم آورد: