توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٢٤ - مثال كلام موجز و مطنب به دو اعتبار

قوله: و توهّم بعضهم: مقصود از « بعض » خلخالى مى‌باشد.

قوله: على من كان له قلب: مقصود از « قلب » ادراك مى‌باشد.

قوله: او القى السّمع: يعنى استمع.

قوله: و هو شهيد: يعنى و هو حاضر.

قوله: بحسب الظّاهر: يعنى ظاهر مقام.

قوله: لانّه لو كان اقل الخ: ضمير در « لانّه » به كلام راجع است.

قوله: و تحقيقا: يعنى باطنا.

قوله: لم يكن فى شئ من البلاغة: زيرا با مقتضاى مقام ظاهرا و باطنا مطابق نيست فلذا نميتوان آنرا متّصف به بلاغت دانست و وقتى بليغ نبود بديهى است كه به ايجاز نميتوان آنرا توصيف نمود.

قوله: مثاله: يعنى مثال كلام موجز

قوله: قوله تعالى‌ ربّ انّى وهن العظم منّى‌ : آيه (٤) از سوره مريم‌

قوله: و المام المشيب: كلمه « المام » بكسر همزه يعنى نزول و فرا رسيدن.

قوله: فللايجاز معنيان: مقصود از « ايجاز » اختصار است.

مؤلّف گويد:

دو معناى مزبور عبارتند از:

الف: كون الكلام اقل من المتعارف‌

ب: كون الكلام اقل ممّا يقتضيه المقام بحسب الظّاهر.

قوله: بينهما عموم من وجه: زيرا بين ايندو معنا يك مورد است كه محلّ اجتماع آندو بوده و آن جائى استكه كلام از عبارت متعارف و مقتضاى‌