توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦١٦ - باب هشتم ايجاز و اطناب و مساوات

شارح گويد:

باب هشتم در بيان شرح ايجاز و اطناب و مساوات‌

سكّاكى در شرح و توضيح ايجاز و اطناب مى‌گويد:

ايجاز و اطناب از امور نسبى هستند يعنى در زمره اشيائى بوده كه تعقّل آنها نسبت بامر ديگرى ميباشد.

مثلا كلام موجز آنستكه كلامى ديگر از آن بيشتر و زيادتر باشد يا كلام مطنب آنستكه كلامى ديگر از آن كمتر و ناقص‌تر باشد.

و چون ايندو چنين هستند از اينرو صحبت و تكلّم درباره آنها نميتوان نمود مگر آنكه تحقيق و تعيين را ترك كند.

مقصود وى اينستكه نميتوان تصريح و تنصيص نمود باينكه فلان مقدار از كلام ايجاز بوده و فلان مقدار اطناب مى‌باشد زيرا بسا كلام موجزى را مى‌توان يافت كه نسبت بكلام ديگر مطنب است و بعكس بسيار ديده شده كه كلامى مطنب بوده ولى نسبت بكلام ديگر موجز محسوب ميشود.

سپس شارح در ذيل و بالبناء على امر عرفى مى‌گويد:

يعنى و همچنين درباره ايجاز و اطناب نميتوان صحبت كرد مگر آنكه بناء گذاريم بر امرى كه اهل عرف بآن آگاه هستند.

و مقصود از اهل عرف همانست كه سكّاكى معرّفى كرده و گفته:

و ايشان عبارتند از: متعارف اوساط.