توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦١١ - تحقيق در اطراف دلالت نفى بر استمرار

كلمه [سالما] نبود ترك واو حسنى نداشت.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: لاسفار الصبح: يعنى دميدن صبح.

قوله: الوجه ان يكون الاسم الخ: حاصل مراد اينست كه كلمه [على سواد] و [على كتفه سيف‌] در اعرابش دو احتمال است:

١- آنكه اسم يعنى [سواد] و [سيف‌] را فاعل ظرف بدانيم چه آنكه ظرف در صورتى كه معتمد بر صاحب حال باشد مى‌تواند در فاعل عمل كند بنابراين ظرف يعنى [علىّ‌] و [على كتفه‌] يا مقدّر است به اسم فعل يعنى متعلقش را اسم فاعل تقدير مى‌كنيم و يا متعلّق آن فعل ميباشد.

٢- آنكه اسم مزبور مبتداء بوده و مجرورى كه قبل از آن واقع شده خبرش مى‌باشد.

شيخ احتمال اول را اختيار كرده و گفته است:

از نظر ما اسم در امثال اينگونه تراكيب فاعل ظرف بوده نه آن‌كه مبتداء باشد و بدين ترتيب حال مفرده است و براى اينكه آنرا از صورت مفرده بودن خارج كنيم مى‌بايد مقدرى در كلام فرض كنيم.

قوله: لاعتماده على ذى الحال: ضمير در [لاعتماده‌] به ظرف راجع است.

قوله: لا مبتداء: معطوف است بر [فاعلا].

قوله: و ينبغى ان يقدر الخ: نائب فاعل براى [يقدّر] جمله [ان الظرف فى تقدير اسم الفاعل‌] مى‌باشد كه ظرف متعلق باسم فاعل باشد و بدين ترتيب تقدير چنين مى‌شود: خرجت مع البازى مستقرّا