توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٩٩ - تحقيق در اطراف دلالت نفى بر استمرار

ماضى است ولى نه بطور قطعى و حتم بخلاف [لمّا] كه دلالتش بر استمرار و استغراق نفى مسلّم و حتمى است.

و سرّ مستغرق بودن نفى آنست كه:

حضرات قصد چنين كرده‌اند كه اثبات و نفى در دو طرف نقيض باشند و پرواضح است كه نقيض اثبات بطور اجمال، نفى بنحو دوام مى باشد.

تحقيق در اطراف دلالت نفى بر استمرار

و تحقيق اين كلام آن است كه استمرار عدم و ادامه آن احتياج به سبب ندارد بخلاف استمرار وجود و ثبوت يعنى بقاء حادث كه همان استمرار وجودش باشد نيازمند به سببى است كه موجود باشد زيرا استمرار يعنى وجود بعد از وجود و پرواضح است كه وجود حادث موقوف بر سبب است پس هروجودى كه بعد از وجود ديگر قرار گرفته نيازمند به سببى موجود مى‌باشد بخلاف استمرار عدم زيرا استمرار عدم همان عدم بعد از عدم است از اينرو به سببى نيازمند نيست بلكه مجرد انتفاء سبب وجود در آن كافى است و از طرفى ديگر اصل در حودث عدم است لاجرم به مقتضاى همين اصل مى‌توان اثبات نمود كه اصل در آنها استمرار عدمشان نيز مى‌باشد مگر آنكه علتى براى وجود آنها در خارج يافت گردد

و خلاصه كلام آنكه چون اصل در منفى استمرار مى‌باشد از اطلاق و عدم تقييد كلام به چيزى كه دلالت بر انقطاع نفى نمايد مى‌توان نفى را مستمر دانسته و آن را تا زمان تكلم باقى قرار داد پس بدينترتيب مقارنت استفاده مى‌شود.