توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٩١ - جمله حاليه و برخى از احكام آن

اى و لعدم دلالته على المقارنة ( شرط ان يكون مع قد ظاهرة) كما فى قوله تعالى‌ و قد بلغنى الكبر ( او مقدّرة) كما فى قوله تعالى‌ حصرت صدورهم‌ لان قد تقرب الماضى من الحال و الاشكال المذكور و ارد ههنا و هو ان الحال التى نحن بصددها غير الحال التى تقابل الماضى و تقرب قد الماضى منها فتجوز المقارنة اذا كان الحال و العامل ماضيين و لفظ قد انما تقرب الماضى من الحال التى هى زمان التكلم و ربما تبعده عن الحال التى نحن بصددها كما فى قولنا جاءنى زيد فى السنة الماضية و قد ركب فرسه.

و الاعتذار عن ذلك مذكور فى الشرح.

ترجمه‌

مصنف گويد:

اما جواز ذكر واو و عدم ذكرش در ماضى مثبت، پس بخاطر اينست كه فعل مزبور بملاحظه اينكه فعل مثبت است بر حصول دلالت مى‌كند و چون ماضى است بر مقارنت مضمون حال با عاملش دالتى ندارد و بخاطر همين امر شرط است كه با كلمه [قد] بيايد اعم از آنكه اين لفظ ظاهر بوده يا مقدّر باشد.

شارح در دنبال [امّا المثبت‌] مى‌گويد:

يعنى اما جواز امرين كه ذكر واو و ترك آن باشد در فعل ماضى مثبت و مراد از [على الحصول‌] حصول صفت غير ثابت مى‌باشد.

و مقصود از [و لهذا] اينست كه و بخاطر دلالت نداشتن فعل ماضى مثبت بر مقارنت.

و در ذيل [شرط ان يكون مع قد ظاهرة] مى‌گويد:

مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده: و قد بلغنى الكبر .